Varkenshouders nemen heft in eigen hand op termijnmarkt

Minister-president Kris Peeters plaatste maandag een eerste order op de termijnmarkt van varkens in naam van de ‘Pig Trading Companies’. Dat is een groepering van een 70-tal varkenshouders die zich met de hulp van adviesbureau DLV Belgium verenigden om gezamenlijk orders te plaatsen op de termijnmarkt voor varkens.

De varkenshouderij is bijzonder onderhevig aan de volatiliteit van prijzen, zowel wat betreft varkensprijzen als grondstoffenprijzen. Varkenshouders zijn namelijk prijsnemers. Elke schakel in de varkenskolom duwt het risico richting varkenshouder. Hij draait dus op voor alle prijsschommelingen bij varkens en voeders. Dat is onhoudbaar voor een gezinsbedrijf dat al gauw 3.000 vleesvarkens of 500 zeugen telt.

Risicomanagement via de termijnmarkt is vrijwel onbekend in de Vlaamse land- en tuinbouwsector. Een 70-tal varkenshouders liet zich daar niet door afschrikken. In samenwerking met adviesbureau DLV Belgium en de banken KBC en BNP Paribas Fortis werden twee Pig Trading Companies opgericht die actief worden op de termijnmarkt. “Niet om te speculeren, maar met het oog op een goede risico-indekking van hun bedrijfsinkomsten”, benadrukt Dirk Coucke van DLV.

Door een korf van voedergrondstoffen en maximaal een derde van hun volledige varkensproductie op lange termijn af te dekken, is deze groep varkenshouders beter bestand tegen prijsvolatiliteit. De twee Pig Trading Companies verenigen 60.000 zeugen en 1,2 miljoen vleesvarkens oftewel 15 procent van de Belgische productie. Op de termijnmarkt zal nooit meer dan 35 procent van de effectieve biggen- of varkensproductie worden ‘afgedekt’. “DLV kan zijn rol als adviseur spelen omdat er geen interferentie is met de fysieke markt”, vertelt Coucke. “Elke varkenshouder kan trouw blijven aan zijn veevoederfirma en slachthuis. Op de termijnmarkt vindt immers geen fysieke levering plaats.”

Risicomanagement en opbrengstbeheersing zijn belangrijke aandachtspunten in het Vlaams actieplan voor de varkenshouderij. Minister-president Kris Peeters is dan ook verheugd dat een groep vooruitstrevende varkenshouders samen met DLV de stap naar de termijnmarkt heeft gezet. “Door lid te worden van de Pig Trading Company zijn deze varkenshouders ondernemer geworden”, zegt de Nederlandse hoogleraar Joost Pennings, die de twee coöperaties begeleidt. Ook de banken KBC en BNP Paribas Fortis steunen deze vorm van risicomanagement in de varkenshouderij. Daarom gaan zij geld lenen zodat de Pig Trading Companies de voorschotten op winsten op de termijnmarkt kunnen storten.

Twee varkenshouders getuigen dat de focus vroeger te zeer lag op groei en het drukken van de kostprijs. “Nu krijgen we grip op onze kostprijs, verkoopprijs en - nog belangrijker - op de marge”, zegt Chris Tilburgs. “De crisis was een uitdaging om zelf aan de slag te gaan en iets te veranderen. De risico’s zijn te groot om als varkenshouder alleen te blijven dragen”, beaamt zijn collega Kristof Verschelde. Daniël Cromphout van KBC onderschrijft dat de schaalgrootte van bedrijven in de varkenshouderij niet meer toelaat om zich met eigen financiële reserves in te dekken tegen marktrisico’s.

De varkenshouders die actief worden op de termijnmarkt doen dat niet om een betere prijs te realiseren, maar om de prijspieken en -dalen uit te vlakken. “Toch zou de termijnmarkt voor varkens kunnen bijdragen aan een betere varkensprijs omdat het doet nadenken over de kostprijs”, meent Coucke. “Vandaag wordt de varkensprijs nog te sterk bepaald door de stemming van het moment”.

Uiteraard maakt de termijnmarkt varkenshouders niet volledig immuun tegen marktrisico's. In geval van ‘calamiteiten’, denk bijvoorbeeld aan een uitbraak van varkenspest, zou er een groot verschil kunnen ontstaan tussen de varkensprijs op de termijnmarkt en de prijs op de fysieke markt. “Dat risico wordt voortdurend in de gaten gehouden en er is een protocol afgesproken zodat de Pig Trading Companies ad rem kunnen handelen”, stelt Coucke gerust.

De grootste uitdaging is de termijnmarkt voor varkens voldoende liquide maken. Voor het goed functioneren van de markt, moeten er genoeg transacties plaatsvinden. De Amerikaanse termijnmarkt, waar elk varken 20 tot 25 keer virtueel verkocht is vooraleer het fysiek geleverd wordt, geldt als stichtend voorbeeld. DLV roept alle actoren in de varkenskolom op om na te denken over de voordelen van de termijnmarkt en hier hetzelfde te realiseren.