Landbouwers zullen Vlaamse besparingen ook indirect voelen
nieuwsEen aantal Vlaamse besparingen raakt land- en tuinbouwers niet rechtstreeks maar kan in de toekomst wel voelbaar worden op het bedrijf. Zo zet de regering de VLAIO-landbouwtrajecten stop, waarmee praktijkgericht onderzoek naar concrete Vlaamse uitdagingen in de sector wordt ondersteund. Daarnaast moet de landbouwondersteuning die de voorbije jaren deels via het Vlaams Klimaatfonds werd gefinancierd, met ongeveer vijf procent minder budget verder.
In het kader van de begrotingsbesparingen schrapt Vlaams minister van Economie en Innovatie Matthias Diependaele (N-VA) de VLAIO-landbouwtrajecten. Met deze trajecten kon een onderzoeksproject subsidies krijgen met als doel innovatieve oplossingen te zoeken voor een concrete probleemstelling of opportuniteit in de Vlaamse land- en tuinbouwsector. Het ging over innovatieve projecten die op korte termijn toepasbaar waren en een duidelijke meerwaarde voor de sector moesten hebben.
In de recentste oproep kregen nog heel wat innovatieve projecten steun. Zo zijn er projecten lopende rond beheersing van bladluizen en rupsen in bladgewassen, en trips in de sierteelt. Maar ook een project over de transitie naar vrijloopkraamhokken in Vlaanderen, hydroprei en quinoa. Deze lopende projecten zullen nog middelen krijgen om doorgezet te worden en ook de oproep die dit jaar werd gelanceerd, gaat nog door. Maar daarna stopt het.
Het mooie aan deze trajecten was de echte Vlaamse relevantie ervan. De projecten zochten naar innovaties op maat van onze eigen Vlaamse problematiek
Pionieren zonder Vlaamse subsidies
“De volledige afschaffing van de VLAIO-landbouwtrajecten dreigt de goed functionerende innovatieketen fundamenteel te onderbreken”, reageerde professor Barbara De Coninck (KU Leuven) eerder over de afschaffing van de subsidies. “De Vlaamse overheid vraagt terecht aan land- en tuinbouwbedrijven om duurzamer, innovatiever en weerbaarder te worden. Maar dergelijke transities ontstaan niet vanzelf. Ze vereisen praktijkgericht onderzoek, kennisuitwisseling en samenwerking. Net daarin lag de unieke sterkte van de VLAIO-landbouwtrajecten.”
Bij veel van de VLAIO-landbouwprojecten was ook het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) betrokken. Ook daar wordt de beslissing van minister Diependaele betreurd. “Het mooie aan deze trajecten was de echte Vlaamse relevantie ervan. De projecten zochten naar innovaties op maat van onze eigen Vlaamse problematiek”, klinkt het bij ILVO, dat het volgend jaar ook met een vijf procent lagere Vlaamse werkingsdotatie moet doen. “Bij Europese steunprojecten is die relevantie veel kleiner. Ammoniakreductie is bijvoorbeeld veel minder een issue op het Europese toneel.”
Daarmee dreigen kansen verloren te gaan om innovaties te ontwikkelen die specifiek inspelen op de uitdagingen van de Vlaamse land- en tuinbouw. Nochtans benadrukte premier Bart De Wever, partijgenoot van Diependaele, recent nog het belang van innovatie en pionierswerk op het Nazomerevent van Boerenbond. “In deze onzekere tijden vormt pionieren de kern van het boerenbestaan”, klonk het.
Concurrentie op de Europese subsidiemarkt
Praktijk- en onderzoekscentra zullen nu voor nieuwe projecten hun toevlucht moeten zoeken tot Europese steunprogramma’s. Niet alleen ligt de focus daar minder op typisch Vlaamse uitdagingen, ook de concurrentie om middelen is veel groter. Vlaamse aanvragen moeten er opboksen tegen projecten uit de hele Europese Unie. ILVO wijst erop dat die concurrentie bovendien steeds scherper wordt door het gebruik van artificiële intelligentie. “Uit onderzoek van de Europese Commissie blijkt dat steeds meer aanvragen met AI ingevuld worden door landen die hier voorheen minder sterk in waren”, aldus Nele Jacobs, woordvoerder van ILVO. Dat maakt het volgens de onderzoeksinstelling moeilijker voor Vlaamse projecten om Europese steun binnen te
halen.
Geen landbouwbudget meer binnen Vlaams klimaatfonds
Naast de schrapping van de VLAIO-landbouwtrajecten zal Vlaams minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns (cd&v) volgend jaar ook geen budget meer laten vloeien naar het Vlaams Klimaatfonds. Daar ging de voorbije jaren zo'n 23 miljoen euro naar, bedoeld voor projecten en investeringen op het raakvlak tussen klimaat- en stikstofbeleid.
Vorig jaar werd daarvan 13 miljoen euro uitbesteed aan VLIF-steun voor investeringen die broeikasgasemissie reduceren. Daaronder vallen onder meer ammoniakemissie-reducerende technieken zoals mestrobots, maar ook energiebesparende maatregelen zoals isolatie of waterrecuperatie-systemen. De resterende tien miljoen euro ging in 2025 naar natuurherstel en grondverwerving in het kader van stikstofsanering. Deze middelen werden gebruikt om de effecten van stikstofdepositie te milderen en weg te werken in habitatgebieden. “Stikstofsaneringbeleid is noodzakelijk, enkel zo is het bereiken van de regionaal gunstige staat van instandhouding mogelijk”, schreef de minister vorig jaar in de nota waarin de besteding van de middelen werd vastgelegd. In voorgaande jaren ging ook nog een deel van het budget naar de varkensuitkoopregeling.
Betekent het wegvallen van deze middelen dan dat er vanaf volgend jaar minder VLIF-steun komt, geen geld meer is voor stikstofsanering en ook de varkensuitkoopregeling verdwijnt? Neen zo blijkt, maar er zal wel een kleiner budget zijn. “De ondersteuning valt niet weg. Het instrumentarium blijft onverminderd bestaan, maar zal de komende jaren wel met ongeveer vijf procent minder budget verder moeten dan oorspronkelijk voorzien”, verduidelijkt Tom Demeyer, woordvoerder van minister Brouns.
Hij verwijst daarvoor naar de middelen binnen de Blue Deal en de PAS-provisie, waarop niet wordt bespaard. Vanuit die budgetten zou er voldoende ruimte blijven om onder meer VLIF-steun en stikstofherstelmaatregelen te financieren. “We wijzen erop dat op het PAS-budget niet wordt bespaard en daar nog steeds 1,8 miljard euro beschikbaar is. We garanderen dat landbouwers en natuurbeheerders ook de komende jaren kunnen rekenen op steun om nog duurzamer te gaan werken”, aldus Demeyer. Ook voor de varkensuitkoopregeling zullen volgens hem in de toekomst nog nieuwe oproepen volgen.
