Hoge voedselprijzen, lage voedselinflatie: hoe zit dat en wat brengt 2027?
AnalyseTerwijl de algemene inflatie stijgt, zakte de voedselinflatie deze zomer naar het laagste niveau sinds 2021. Ook de voedselprijzen daalden licht. Toch blijft voeding een pak duurder dan enkele jaren geleden en verwacht de Europese Centrale Bank (ECB) in 2027 een nieuwe prijsgolf. Hoe valt dat allemaal te rijmen? Een blik op de huidige dynamieken en wat ons volgend jaar te wachten staat.
Door de sterk gestegen energieprijzen als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten liep de algemene inflatie begin dit jaar op van 1,7 procent naar 3,8 procent in september. Tegelijkertijd daalde de voedselinflatie van 2,6 procent in januari naar 1,1 procent in augustus. Dat is het laagste niveau sinds 2021. Hoe komt dit? “De lage voedselinflatie is vooral het gevolg van eerdere gunstige factoren die nog steeds doorwerken in de consumentenprijzen”, verklaarden economen van de ECB vorige week.
Vorig jaar waren de landbouwopbrengsten in Europa over het algemeen goed, met bovengemiddelde oogsten voor gewassen zoals granen en oliezaden. Daarnaast zijn de prijzen op de internationale markten voor basisproducten zoals koffie, thee, cacao en suiker gedaald ten opzichte van hun voorheen hoge niveaus. “Goede oogsten en lagere internationale prijzen hebben ook de prijzen gedrukt die landbouwers in de eurozone voor hun producten krijgen. Samen hebben deze factoren de voedselinflatie laag gehouden”, luidt het.
Lage voedselinflatie, maar nog steeds recordprijzen
De voorbije maanden lag de voedselinflatie bijzonder laag, toch zullen weinig consumenten het gevoel hebben gehad dat boodschappen veel goedkoper werden. Een lage voedselinflatie betekent immers niet dat voeding goedkoper wordt, maar wel dat de prijzen minder snel stijgen. Al zijn de voedselprijzen de afgelopen maanden wel degelijk licht gedaald. Zo zakte de Europese geharmoniseerde prijsindex (HICP) voor voeding van 101,3 in januari naar 100,8 in september. In België was de daling iets groter, van 100,2 naar 99,2.
Die korte dalende trend valt echter in het niet bij de jarenlange prijsstijgingen die begonnen met de energiecrisis van 2022. Vandaag liggen de voedselprijzen in de eurozone gemiddeld zo’n 30 procent hoger dan begin 2022. Al zijn de verschillen tussen landen wel groot. In Finland stegen de voedselprijzen bijvoorbeeld veel minder sterk (+24%) dan in Estland (+48%). België zit daar met een stijging van bijna 33 procent tussenin.
De koopkracht voor voeding ligt nog steeds onder het niveau van vóór de inflatiegolf
Zijn de recordprijzen ook betaalbaar?
Toch wordt vaak gesteld dat voedsel nog nooit zo goedkoop was als nu. Dat lijkt in tegenspraak te zijn met de grafieken die de hoge voedselprijzen aantonen. Om dit te verklaren, moet ook rekening worden gehouden met de betaalbaarheid. Want niet alleen de prijs aan de kassa telt, ook de lonen en wat mensen daarmee kunnen kopen moeten in rekening gebracht worden.
Volgens de ECB zijn de reële lonen en de gemiddelde koopkracht opnieuw op het niveau van voor de inflatiestijging. Dat betekent dat werknemers gemiddeld opnieuw evenveel goederen en diensten kunnen kopen als voor de inflatiecrisis. “Als we echter specifiek kijken naar wat we met ons loon aan voedsel kunnen kopen, is het beeld anders: de koopkracht voor voeding ligt nog steeds onder het niveau van vóór de inflatiegolf”, aldus de economen van de ECB. Dat komt omdat voedselprijzen nog steeds aanzienlijk duurder zijn dan voorheen in verhouding tot andere producten. Met hetzelfde loon kunnen we dus nog altijd minder boodschappen kopen dan voor de inflatiecrisis.
Vergeleken met voor de energiecrisis van 2022, is voeding dus niet betaalbaarder dan vroeger. Maar wie verder teruggaat in de tijd, krijgt opnieuw een ander beeld. Zoals vaak hangt wat duur of goedkoop is dus af van waarmee je vergelijkt.
Lage voedselinflatie lijkt op haar retour
De dubbele schok van energie en extreem weer zou volgens de prognoses de druk op de voedselprijzen echter opnieuw aanwakkeren volgend jaar. “Een energieschok heeft vaak een aanzienlijk effect op de voedselprijzen, maar het duurt altijd even voor de producenten de impact voelen”, duiden de economen van de ECB. “Energiekosten verspreiden zich geleidelijk door de toeleveringsketens. Ze beïnvloeden de kosten van zowel meststoffen tot transport, verpakking en verwerking. Soms kan het jaren duren voordat sommige olieprijsschokken volledig doorgewerkt zijn in de voedselprijzen.”
Producenten aan het begin van de voedselketen voelden de recente energieschok wel al snel. Zo schoten de kunstmestprijzen omhoog, mede door de verstoorde aanvoer als gevolg van de blokkade van de Straat van Hormuz.
De economen wijzen erop dat de energieschok ook niet alle voedingsproducten even hard treft. De impact hangt af van hoeveel energie de productie en de gebruikte grondstoffen vergen. “We verwachten vooral bij granen zoals tarwe, maïs en gerst een sterke impact, net als bij afgeleide producten zoals brood, pasta en veevoeder”, klinkt het. Via dat veevoeder kunnen de hogere kosten ook doorwerken in de prijzen van vlees en zuivel, wat uiteindelijk kan doorsijpelen naar de kassa van de supermarkt.
Dubbele schok
Naast de energieprijzen is het weer de tweede factor die de voedselinflatie aanjaagt. Extreme hitte en droogte hebben de oogsten in een cruciale fase van het seizoen 2026 getroffen. “Deze omstandigheden zullen de voedselinflatie in het komende jaar waarschijnlijk verder opdrijven”, klinkt het. “En waarschijnlijk sneller dan de energie-effecten omdat het rechtstreeks invloed heeft op het aanbod onbewerkte voedingsproducten zoals groenten.” Daarnaast zorgt ook nog de aanhoudende El Niño voor extra druk op de prijzen van voedingsgrondstoffen.
De economen van de ECB schatten het effect op de voedselinflatie in de eurozone voor het komende jaar op ongeveer 0,3 tot 0,8 procentpunt, hoewel de impact per land en product zal verschillen. In de meest recente cijfers van september lijken de eerste effecten al zichtbaar te worden, aangezien de voedselinflatie steeg naar 1,3 procent.
De economische prognoses voorspellen een scherpe stijging van de voedselinflatie van 3,4 procent
Wat te verwachten vanaf nu?
De economische prognoses van de ECB voorspellen een scherpe stijging van de voedselinflatie van 3,4 procent tot in het derde kwartaal van 2027. Daarna zou de voedselinflatie weer kunnen dalen. De schok zal volgens de ECB gematigder zijn dan in 2022. “De energieschok is enerzijds kleiner in omvang en wordt meer veroorzaakt door olie en olieproducten, zoals diesel, dan door gas”, klinkt het.
Belangrijk is ook dat de consumentenvraag nu minder sterk is dan in 2022, wat betekent dat het deze keer wellicht moeilijker zal zijn om de hogere kosten door te berekenen in de voedselprijzen. Daarnaast blijft er ook onzekerheid over de vooruitzichten. Sommige modellen voorspellen een vertraagde reactie, anderen een nog sterkere en rappere stijging. “Maar wat alle modellen wel gemeen hebben, is een verwachte stijging van de voedselinflatie in 2027”, aldus de ECB.
