Korte voedselketen als antwoord op economische crisis?

In Griekenland laat de ‘Aardappelbeweging’ van professor Christos Kamenidis zien dat de consument tot driemaal goedkoper rechtstreeks bij de boer kan kopen, terwijl die laatste toch een betere prijs voor zijn product realiseert. Dat inspireerde Voedselteams vzw om professor Kamenidis samen met zijn Nederlandse collega Jan Douwe van der Ploeg uit te nodigen op een leden- en sympathisantendag in Alken.

Afgelopen zondag opende geitenboerderij De Levende Aarde in Alken de deuren en nodigde Voedselteams twee internationale sprekers uit om de wisselwerking tussen de vermarkting van voedingswaren, de landbouwcrisis en de bredere economische crisis toe te lichten. Het solidariteitsfeest op de geitenboerderij was een onderdeel van ‘De Griekse week van Voedselteams’. Een delegatie van de universiteit van Thessaloniki kwam naar Vlaanderen om ideeën uit te wisselen over de korte voedselketen.

De Griekse professor Christos Kamenidis nam het grote verschil tussen producenten- en consumentenprijs op de korrel. In zijn thuisland, waar inkomens het afgelopen jaar bijna halveerden, bleven de prijzen van voedingswaren in de supermarkt constant. Consumenten hebben aan koopkracht ingeboet, terwijl landbouwers zwaar leden onder de concurrentie van goedkopere, geïmporteerde voeding. Als reactie hierop richtte Kamenidis de zogenaamde Aardappelbeweging op.

Hij organiseerde vanuit zijn universiteit een directe verkoop tussen boer en consument aan een vooropgestelde prijs, die tot drie maal lager was dan de prijs in de supermarkt. Toch kreeg de boer zelfs aan deze prijs meer voor zijn product dan hij via een handelaar verkregen zou hebben. De andere schakels in de voedselketen werden geneutraliseerd via een goed georganiseerde boerenmarkt op de universiteitscampus en vervolgens in de stad. “Zowel consument als producent profiteerden van deze machtsverplaatsing in de markt”, vertelt Bart Thoelen van Voedselteams.

Met zijn beweging hoopt Kamenidis de ethiek in de Griekse retail- en voedingsmarkt te herstellen. Hij ziet directe verkoop als een antwoord op de economische crisis, maar ook als een leerschool voor de handelaars/tussenpersonen in de voedselketen: weg van de snelle winst op korte termijn en kiezen voor eerlijk ondernemen met een degelijke kennis van zaken in de sector. De beweging verbreedde inmiddels naar verschillende andere Griekse steden en andere voedingswaren.

Vervolgens nam Jan Douwe van der Ploeg, professor rurale sociologie aan de universiteit van Wageningen (Nederland), het woord over de huidige landbouwcrisis. De wereldhandel in voeding komt volgens van der Ploeg meer en meer in handen van zogenaamde voedselimperia. Dit zijn netwerken die voorbijgaan aan de premissen van de landbouwsector zoals handel en voedselbevoorrading, maar enkel uit zijn op winstmaximalisatie op korte termijn. “Op hun beurt vergeten overheden vandaag steeds vaker hun landbouweconomie te beschermen en maken zij wetgeving op maat van grote, maar uiterst kwetsbare landbouwbedrijven”, aldus van der Ploeg, die denkt dat zulke bedrijven de heersende crisis niet zullen doorstaan.

Dat belette de Nederlander niet om de toekomst positief tegemoet te zien. Sinds 20 jaar is er in Europa immers een brede beweging in opmars die op haar eigen manier en in nieuwe verbanden de sector lijkt in te vullen. Deze beweging geeft uitdrukking aan wat de professor 'boerenlandbouw' noemt. Een term die staat voor kleinschalige, multifunctionele landbouwbedrijven die op een duurzame wijze gebruikmaken van het ecologisch kapitaal.

Het bezoek van de Griekse Aardappelbeweging aan België werd maandag afgesloten met de ontmoeting van de deelnemers aan The Good Food March op boerderij De Kijfelaar in Noorderwijk (Herentals). Aan die mars nemen leden van middenveldbewegingen uit verschillende Europese lidstaten deel. Zij trekken woensdag naar Brussel met de boodschap dat het Europees landbouwbeleid te sterk gericht is op steun voor industriële voedselproductie.

Bekijk enkele sfeerbeelden op de Facebookpagina van Voedselteams. Eind deze week volgt op de website van de beweging voor de korte keten in Vlaanderen een verslag van de andere activiteiten.