65-plussers houden derde van de boerderijen draaiende

De afgelopen tien jaar heeft één op de vier landbouwers in de Europese Unie de poort van het erf voorgoed gesloten. Hoewel er iets meer dan vier miljoen landbouwbedrijven zijn verdwenen tussen 2003 en 2013 is het Europese landbouwareaal vrijwel stabiel gebleven. De resterende 10,8 miljoen landbouwers bewerken samen 174,7 miljoen hectare landbouwgrond. Bijna een derde van de boerderijen wordt gerund door 65-plussers die eigenlijk al aan hun pensioen toe zijn. In Portugal lijkt de sector hoogbejaard want daar maken 65-plussers de helft van de boerenbevolking uit. België doet met 21 procent landbouwers ouder dan 65 jaar beter dan het tien procent hogere EU-gemiddelde. Maar verjonging van de boerenbevolking is ook in ons land een probleem want de instroom van vers bloed (4% is jonger dan 35) ligt twee procent lager dan gemiddeld.

De Europese Unie heeft tussen 2003 en 2013 een kwart van zijn landbouwers er de brui aan zien geven. En het ziet er niet naar uit dat die trend snel zal keren want de leeftijdspiramide van de boerenbevolking oogt niet gunstig. Van de 10,8 miljoen boerderijen in Europa worden er bijna 3,5 miljoen (31%) uitgebaat door personen ouder dan 65. Op een kwart van de landbouwbedrijven is de bedrijfsleider tussen 55 en 64 jaar oud. Slechts in zes procent van de gevallen is de boer een jong veulen van nog geen 35 jaar.

In sommige landen is de vergrijzing in de landbouw absurd groot. Zo is één op de twee Portugese boeren ouder dan 65. In Roemenië, de EU-lidstaat met veruit de meeste boerderijen, is dat 41 procent van de in totaal 3,63 miljoen landbouwers. Ook Cyprus en Italië, die allebei 40 procent scoren, moeten zich stilaan gaan afvragen wie er in de toekomst nog voeding, wijn en olijfolie gaat produceren. Landen met een veel gunstigere leeftijdspiramide zijn Duitsland, Oostenrijk, Polen en Finland.

In bijna elke EU-lidstaat is de groep landbouwers van 55 tot 64 jaar het grootst. Zij vertegenwoordigen meestal een kwart of meer van de boerenbevolking. De instroom in de sector van jongeren beneden 35 jaar is beperkt en komt enkel in Polen (12%) en Oostenrijk (11%) net boven de drempel van tien procent uit. Scoren hier het slechtst: Cyprus (2%), Denemarken, Portugal en Nederland (afgerond 3%). Ook de Belgische landbouw vergrijst door oudjes die volharden op de boerderij en weinig jongeren die willen starten als boer. In ons land is 21 procent van de landbouwers ouder dan 65 en slechts vier procent jonger dan 35. De grootste leeftijdsgroepen zijn de landbouwers van 45 tot 54 (33%) en van 55 tot 64 (27%).

Hoewel landen als Frankrijk en Duitsland steevast genoemd worden als het over ‘landbouwgrootmachten’ gaat, bevindt een derde van alle Europese landbouwbedrijven zich in Roemenië. Op een totaal van 10,8 miljoen landbouwers in Europa zijn er 3,7 miljoen Roemenen. Polen (1,4 miljoen landbouwers), Italië (1 miljoen) en Spanje (bijna 1 miljoen) volgen op geruime afstand. Op één uitzondering na is in alle lidstaten het aantal landbouwers tussen 2003 en 2013 afgenomen.

In Ierland zijn er nu bijna drie procent meer boeren dan tien jaar geleden maar die evolutie staat in schril contrast met wat er zich bijvoorbeeld in Slowakijke (-67%) en Bulgarije (-62%) afspeelt. Behalve die twee zijn er nog acht andere landen die hun boerenpopulatie met meer dan een derde zagen slinken in tien jaar tijd. Dat zijn Italië (-49%), Estland (-48%), Tsjechië (-43%), Litouwen en Hongarije (-37%), Letland (-35%), Polen en het Verenigd Koninkrijk (-34%). Ook in ons land ging het snel in tien jaar tijd: 31 procent minder boeren, een landbouwareaal dat met ruim zes procent kromp en een gemiddeld bedrijfsareaal dat steeg van 25,4 naar 34,6 hectare.

Door het vrijwel stabiele landbouwareaal en het in snel tempo verdwijnen van landbouwbedrijven vergrootte het gemiddelde bedrijfsareaal in Europa van 11,7 naar 16,1 hectare (+38%). Landbouwers die het graag grootschalig aanpakken, komen het meest aan hun trekken in Tsjechië en het Verenigd Koninkrijk. Het gemiddelde bedrijfsareaal bedraagt daar 133, respectievelijk 94 hectare. De kleinste boerderijtjes vind je in Malta (gemiddeld 1,2 hectare), Cyprus (3,1 ha) en Roemenië (3,6 ha).

Frankrijk en Spanje hebben samen bijna 30 procent van het Europese landbouwareaal in gebruik. Tel daar het Verenigd Koninkrijk en Duitsland nog bij op en je komt in de buurt van 50 procent. In Cyprus (-30%), Oostenrijk (-16%) en Slovakije (-11%) boerde het areaal het sterkst achteruit terwijl in Bulgarije, Letland, Griekenland en Estland precies het omgekeerde gebeurt.

Meer info: Eurostat