"Ze wilden mijn land, en ook dat van de buren"

Vorig jaar kwam Daewoo met de regering in Madagaskar overeen dat het Koreaanse bedrijf voor een periode van 99 jaar in totaal 1,3 miljoen hectare land zou krijgen. Maar na de machtsovername in het Afrikaanse land werd de landdeal afgeblazen. In het NRC Handelsblad doet onder meer Roland Rahasinirina zijn relaas, een kleine boer die onteigend zou worden.

Urenlang cirkelden ze boven het land van Rahasinirina in het westen van Madagaskar en de 38-jarige boer wist niet waarom. Hij heeft een bescheiden lapje grond waarop hij ieder jaar wat maïs plant en waarop, als de oogst eenmaal binnen is, zijn koeien de plantresten weggrazen. Het levert hem net genoeg op om zijn gezin te onderhouden en om in het dorp nog wat overschotten te verkopen. Zo is het in het gehucht Ampanihy altijd geweest, en zo zou het altijd zijn. Tot de helikopters kwamen.

Het waren vertegenwoordigers van Daewoo Logistics, op zoek naar landbouwgrond. Een paar weken later stond bij Roland Rahasinirina een man met een contract voor de deur. "Ze wilden mijn land hebben, en ook dat van de buren", zegt de boer. "Ik begreep niet precies wat het plan was, maar als landarbeider zou ik voor het nieuwe bedrijf kunnen werken". Dat zou hem 4.500 ariary per dag opleveren, iets minder dan twee euro. Niet slecht, dacht hij.

De meeste mensen moeten hier van de helft rondkomen, verduidelijkt Jocelyn Andrianambinina van de boerenorganisatie Fitame. "Wat de boeren zich niet realiseren, is dat ze van hun dagloon voortaan voedsel op de markt moeten kopen. Ze kunnen geen beetje rijst of maïs meer verbouwen en ze hebben geen land meer om hun vee te laten grazen. Dan is 4.500 ariary opeens best weinig".

Na de politieke crisis van begin dit jaar hebben de landbouwers van Ampanihy niets meer van de Koreanen vernomen. Madagaskar is een arm land en bijna 80 procent van de bevolking woont op het platteland, zegt de nieuwe minister van Landzaken, Hajo Andrianainarivelo. "Die mensen hebben niets anders dan hun lapje grond". Volgens de minister logen de Koreanen als ze beweerden dat ze grond wilden cultiveren die niet in gebruik was. "Het ging om rijstvelden, akkers en weiden. Hoe konden ze dat nou zien vanuit hun helikopters?"

Of de deal met Daewoo nu voorgoed geschrapt is? Sinds een paar maanden opereert Daewoo in Madagaskar onder een andere naam en er zouden al ontmoetingen geweest zijn met de nieuwe regering. Maar er zijn ook andere kapers op de kust. Het Indiase Varun heeft in Madagaskar een overeenkomst gesloten voor het cultiveren van 500.000 hectare grond voor rijst, graan en maïs. Maar het grootste deel van de productie is voor de lokale markt bestemd, terwijl Daewoo de voedselzekerheid van Zuid-Korea wilde veiligstellen.

Hoewel hij nog altijd achter de deal staat, erkent een vertegenwoordiger van de partij van de verdreven president Ravalomanana dat de communicatie misschien beter had gekund. "Maar", zegt Andrianatoandro Raharinaivo, "met het contract met Daewoo was niets mis. Dit bedrijf kan eindelijk de plattelandsontwikkeling brengen die we altijd wilden. Ze bouwen wegen, leggen elektriciteit aan en zorgen voor 40.000 arbeidsplaatsen. Het is een locomotief die de trein van ontwikkeling verder zou trekken".

Rijke landen pachten steeds meer grond in ontwikkelingslanden om daar voedsel te verbouwen voor hun eigen markt. Sinds 2006 naar schatting 15 tot 20 miljoen hectare, zo blijkt uit onderzoek van het International Food Policy Research Institute (IFPRI). Dat staat gelijk aan het totale landbouwoppervlak van Frankrijk.
 
De wereldwijd stijgende voedselprijzen vorig jaar sterkten landen in met name Azië en het Midden-Oosten, die rijk zijn door de handel in olie maar arm zijn aan landbouwgrond, in het besef dat zij hun voedselvoorziening moeten veiligstellen. Zij komen daarbij uit in Afrika, waar nog veel en goedkope grond is.