Voor de mechanisatie was graanoogst werk van lange adem

Van oudsher staat de graanteelt symbool voor de rijkdom van de landbouw. Tot op vandaag is (brood)graan van essentieel belang voor het voeden van de wereldbevolking. Glooiende velden met wuivende graanhalmen en rijk gevulde aren inspireerden het Centrum voor Agrarische Geschiedenis (CAG) tot een nieuw themaverhaal. In ‘Van haver tot gort’ herontdekken we de graanteelt in België tijdens de jaren 1750-1970. Met moderne maaidorsers is het graan in een oogwenk van het veld zodat het moeilijk te bevatten is dat onze boeren ooit 350 uur nodig hadden om één hectare graan te maaien en te dorsen.

Vandaag wordt het in België verbouwde graan bijna uitsluitend gebruikt voor veevoeder. Van oudsher werd graan overwegend geteeld voor het bakken van brood. “Tot in de eerste helft van de 19e eeuw was de graanteelt de belangrijkste landbouwteelt”, vertelt Bert Woestenborghs van CAG, “daarna verdrong de aardappel het graan als voornaamste voedingsbron.” Tot na de Tweede Wereldoorlog bleef de graanoogst wel het paradepaardje van het traditionele gemengde Vlaamse landbouwbedrijf.

Voor de introductie van machines was de oogst echt teamwerk, waarin ieder zijn eigen taak had. Het maaien zelf was mannenwerk, maar daarnaast waren het de vrouwen en de kinderen die het gemaaide graan verder aanpakten. Dat moest immers worden gebonden tot schoven die op hun beurt werden rechtop gezet (per drie, vijf of tien) in een lange rij of een andere vorm, naargelang de regio.

Na het maaien, maar vooraleer de graanschoven werden geladen op de wagen, werd het veld stap voor stap overlopen om de gevallen aren manueel op te rapen, het zogeheten arenlezen. Graan manueel maaien, was dus zeer arbeidsintensief. Na de oogst werden de gedroogde graanschoven van het veld naar de boerderij getransporteerd, waar ze werden gestapeld. Het manueel dorsen was winterwerk dat in de schuur plaatsvond. Met een dorsvlegel klopte men op de uitgespreide en losgemaakte graanschoven waardoor de graankorrels uit de aren sprongen. Op grote boerderijen waren de knechten van de boer daar een ganse winter zoet mee.

Lees het themaverhaal ‘Van haver tot gort’ via de CAG-erfgoedbank Het Virtuele Land.