Veldleeuwerik is de Vogel van het Jaar 2026

“Zijn plek op het hoogste schavotje is meer dan verdiend”, zegt Julie Van Houtryve van Vogelbescherming Vlaanderen. “Generaties lang was de veldleeuwerik het symbool van het Vlaams boerenlandschap en voor velen is zijn sprankelende, jubelende gezang pure nostalgie. Dat merken we aan de vele mooie en vaak emotionele getuigenissen die we van stemmers mochten ontvangen. Weet je dat er zelfs iemand is die een gedicht heeft geschreven in de stijl van Guido Gezelle?”

Opvallende vogel met opvallende stem

De veldleeuwerik is een vogel die je allicht eerder hoort dan ziet. Niet verwonderlijk, want met zijn bruingrijs fijn gestreept verenkleed en korte, bijna onzichtbare kuif gaat hij perfect op in zijn omgeving. “Deze camouflage is belangrijk want de veldleeuwerik leeft en broedt op de grond”, aldus Van Houtryve. “Op zonnige dagen in het voorjaar stijgt het mannetje op voor een spectaculaire zangvlucht. Tierelierend vliegt hij tot wel 100 meter hoog, tot hij nog slechts een stipje aan de hemel is. Minutenlang blijft hij daar uitbundig en gevarieerd zingend hangen, om uiteindelijk, nog steeds zingend, weer naar de grond terug te keren.” 

Prachtige, maar kwetsbare soort in het boerenlandschap

Waar de veldleeuwerik vroeger één van de meest algemene broedvogels van het boerenland was, is zijn aantal in Vlaanderen sterk afgenomen: sinds de jaren 1960 is de populatie met maar liefst 95 procent verminderd. “Hij is enorm gesteld op een open landschap met een afwisseling van braakliggende percelen, lage kruidenvegetatie en insectenrijke zones”, legt Van Houtryve uit. “Variatie is essentieel voor de veldleeuwerik, want in een gevarieerd landbouwgebied vindt hij voedsel, rust en geschikte nestplaatsen.”  

En daar wringt voor de veldleeuwerik het schoentje, zo stelt Vogelbescherming Vlaanderen. "De voorbije decennia maakten kleinschalige akkers met hagen, bloemenranden en ruige hoekjes namelijk plaats voor grootschalige, strak beheerde en eentonige percelen. Akkers werden groter, houtkanten en onverharde wegen verdwenen en er werd intensiever geploegd en gemaaid. Monoculturen zoals maïs verdrongen gevarieerde teelten. Het areaal zomergraan en grasland nam af en braakliggende percelen en winterstoppelvelden verdwenen, waardoor geschikte rust- en broedplaatsen schaars werden. Bovendien zorgde intensief pesticidegebruik voor een sterke afname van insecten. Minder insecten betekent minder voedsel voor volwassen vogels en hun jongen.” 

Werk maken van ambitieus natuurherstelplan

Met de veldleeuwerik als Vogel van het Jaar vraagt Vogelbescherming Vlaanderen in 2026 niet enkel meer aandacht voor de prachtige soort, maar ijvert het voor het duurzaam herstel van de boerennatuur. “De veldleeuwerik geldt als een indicatorsoort voor de kwaliteit van het boerenland”, besluit Van Houtryve. “Gaat het slecht met hem, dan is dat een duidelijk signaal dat het hele ecosysteem onder druk staat. We zetten dus niet enkel de veldleeuwerik in de kijker, maar pleiten tegelijkertijd voor een sterk en ambitieus Vlaams natuurherstelplan, met voldoende financiële middelen voor de uitvoering ervan.” 

Wat vraagt Vogelbescherming Vlaanderen specifiek voor alle boerenlandvogels? "Gebruik het natuurherstelplan als hefboom om het leefgebied van de veldleeuwerik te herstellen, samen met landbouwers. Zorg ervoor dat minstens tien procent van het boerenland uit kwaliteitsvolle natuur bestaat. Boerenlandvogels hebben een mozaïek van natuurlijke structuren, zoals bijvoorbeeld houtkanten, nodig om te schuilen, broeden, rusten en voedsel te vinden. Om aan die tien procent wilde natuur te komen ijveren we voor gebiedsgerichte en collectieve samenwerking tussen landbouwers." 

Daarnaast pleit de natuurorganisatie ervoor om in te zetten op specifieke soortgerichte maatregelen zoals de soortbeschermingsprogramma’s en deze voor lange tijd vol te houden. "Ook de effectiviteit van de genomen maatregelen moet gemonitord worden. Daarnaast vragen we dat de veldleeuwerik voldoende voedsel vindt. Om die reden pleiten we voor een pesticidenvrije landbouw. Dat is goed voor ons, maar ook voor de akkervogels."