Een nieuw record: “Tarwe nog nooit zo vroeg geoogst"”

Vlaanderen telt 60.000 hectare wintertarwe en zo'n 16.000 hectare wintergerst. De gerst ligt al twee weken in de graansilo's en het gros van de tarwe is medio juli ook binnen. "Zo vroeg hebben we het nog nooit gezien. Dat is tien dagen vroeger dan het vorige record. We zitten nu op de timing van de Loirestreek", vertelt Marc Ballekens, directeur van het Praktijkcentrum voor Land- en Tuinbouw in Roeselare en manager van Seed@Bel, de Belgische federatie van de zaaizaadbedrijven.

Vroeger sprak men traditioneel van halfoogst op 15 augustus, het moment waarop in België de helft van de wintergranen geoogst was. Maar het is al vele jaren geleden dat dit nog het geval was. Door de klimaatverandering is het oogstmoment weken naar voren geschoven, maar nog nooit zo vroeg als dit jaar.

Laag vochtgehalte, minder droogkosten

Waar het moment van oogsten de recordboeken ingaat, geldt dat niet voor de opbrengst. Met opbrengsten tussen de 9,5 en 11 ton per hectare ligt de gerstoogst op een gemiddeld niveau. Wat wintergerst betreft, meldt Pieter Van Oost van Boerenbond dat het hectolitergewicht rond de 65 ligt, wat goed is voor gerst. "Bij brouwgerst spreekt men vaak over waarden boven de 68 voor het hectolitergewicht. Dat wordt zeker niet overal gehaald." Het vochtgehalte van de gerst ligt volgens Boerenbond op 12 procent. Dat is volgens Van Oost positief, omdat het oogsten daardoor makkelijker is en er ook niet veel gedroogd hoeft te worden.

Droogkosten rekent de graanhandelaar door aan de boer. Waar het tarief vroeger werd bepaald tijdens een overleg tussen de boerenorganisaties en de Federatie van de Belgische Graanhandelaars (Fegra), kwam het dit voorjaar voor de tweede achtereenvolgende keer niet tot een akkoord. Daardoor is elke graanleverancier dit jaar aangewezen op individuele afspraken met zijn handelaar over de aangerekende droogkosten.

Een ton onder het potentieel door hittegolf

De wintertarwe laat ook een gemiddelde opbrengst zien tussen de  8 en 9,5 ton per hectare, volgens gegevens van Fegra met uitschieters naar boven en beneden. Ballekens merkt op dat de tarweopbrengst gemiddeld een ton per hectare hoger had kunnen uitvallen bij ideale teelomstandigheden. "De hittegolf van eind juni heeft het afrijpingsproces verstoord, waardoor niet het volledige potentieel is bereikt." 

Dat is ook de inschatting van veehouder-akkerbouwer Andy Monballiu uit Nieuwpoort. De landbouwer plant maandag en dinsdag zijn laatste percelen tarwe te oogsten. "Met een opbrengst van 9 tot 11,5 ton per hectare zijn we tevreden, maar vóór de hittegolf zag het er beter uit." 

Waar de klimaatopwarming met een lagere opbrengst een negatieve stempel op de graanoogst in Vlaanderen drukt, zijn er volgens Ballekens ook enkele kleine voordelen. "Doordat we een lange periode aaneengesloten mooi weer hebben, kan het werk rustig ingepland worden. Daardoor kunnen boeren overdag en ‘s nachts pikdorsen. ’s Nachts pikdorsen heeft immers een positieve impact op de kwaliteit van het stro. "Een lichte dauw die in het veld trekt, verbetert de kwaliteit van het stro"

"Uitzonderlijk kwaliteit"

Patrick Veraverbeke, handelaar in graan en veevoer uit Heuvelland, roemt in Het Nieuwsblad eveneens het eiwitgehalte. "Normaal bevat het graan tussen de 10 en 13 procent eiwit. Nu zitten we bij sommige variëteiten aan 14 en zelfs 15 procent, wat erg uitzonderlijk is. Veel zon zorgt voor een uitzonderlijke kwaliteit en een hoog eiwitgehalte. Voor ons waren de hittegolven dus zeer goed."

De graanhandelaar merkt nog op dat boeren door de steeds vroegere oogst hun teeltstrategie mogelijk moeten herzien. "Als graan steeds vroeger en droger geoogst wordt, moeten landbouwers daar rekening mee houden. Het biedt opportuniteiten voor het uitrijden van drijfmest en een tweede teelt. Ze moeten ook andere gewassen overwegen. Kijk naar de mais: die staat nu al in pluim en lijdt onder de hitte en droogte, net als de aardappelen. Voor veel gewassen is water erg belangrijk, maar boeren krijgen steeds vaker te maken met een captatieverbod."

Ballekens vult aan: “Als er één moment is waarbij de mais veel water nodig heeft, dan is dat rond de bloeiperiode en dat is nu. Ook temperaturen boven de 30 graden kunnen de bevruchting van de kolf negatief beïnvloeden. De stuifmeeldraden verdrogen en maken het onmogelijk dat een stuifmeelkorrel nog tot aan de eicel geraakt. Dit kan leiden tot slecht gevulde kolven. Dus voor de mais is dringend water nodig”.

Voor aardappelen heeft Ballekens een andere opvatting, al heeft dat meer te maken met de onbalans op de markt. “Het is voor de aardappelteler wellicht geen drama dat het droog wordt. Een areaal met 15 à 20 % minder uit gepote aardappelen gevolgd door een droogte, is de enige manier om de sector terug uit de zware crisis te halen en opnieuw ademruimte te geven.”