"Paus wil dat we het roer omgooien"

"Al té lang leven we in een spiraal van destructie, van geobsedeerde consumptie, van de macht van de productie, van principes van economische en financiële aard. Als we aan de toekomst van de mensheid denken, aan onze kinderen, dan moeten we het roer omgooien." Dat is volgens Luc Van Looy, bisschop van Gent, de boodschap van de nieuwe "groene" encycliek van paus Franciscus. Laudato Si’ besteedt onder meer aandacht aan de klimaatverandering, laat er geen twijfel over bestaan dat menselijke activiteiten zorgen voor een schadelijke opeenstapeling van broeikasgassen en waarschuwt voor de ecologische, economische, politieke en sociale gevolgen. Zo hekelt de paus de onverschilligheid jegens klimaatvluchtelingen.

Theoloog Jacques Haers van de KU Leuven, die ook uitleg gaf bij de voorstelling van de nieuwste encycliek in het Interdiocesaan Centrum in Brussel, noemt Laudato Si' een "sterk officieel document" in lijn met de ecologisch bewuste houding van de vorige pausen. "De encycliek biedt een realistische kijk op de problemen van de huidige ecologische en menselijke crisis", vindt professor Haers. "Maar de tekst bevat ook een dynamiek van hoop, hij roept op tot een sterk engagement en richt zich niet alleen tot de eigen achterban, maar tot alle mensen wereldwijd."

Opmerkelijk is volgens de kenners dat de paus een duidelijke link legt tussen ecologische verloedering enerzijds en menselijk onrecht en uitbuiting anderzijds, tussen milieuverontreiniging en wegwerpcultuur, klimaatverandering en politieke en sociaaleconomische verhoudingen. Dat komt doordat de paus vertrekt vanuit een integrale ecologie, waarin het samenspel van ecologie met economie, het sociale en het culturele wordt benadrukt. De paus veroordeelt het vermetele vertrouwen in de technocratie, in de mythe van onbeperkte groei, gebaseerd op marktmechanismen, eigenbelang en winstbejag. De paus vindt ook het politieke antwoord op de crisis ondermaats.

"De paus zal zeker kritiek krijgen omdat hij zo streng is voor de politieke inertie en de moordende kant van de neo-liberale kapitalistische en financiële markteconomie", zegt theoloog Jacques Haers. “Men kan de indruk hebben dat de paus pessimistisch is over de huidige situatie van de wereld", voegt bisschop Van Looy daar aan toe. "De paus poogt nochtans voortdurend remedies aan te reiken om te komen tot een nieuw paradigma. Hij nodigt mensen uit om een zekere druk uit te oefenen op de mensen die politieke, economische of sociale macht bezitten."

De paus prijst Franciscus van Assisi, naar wie hij zich als paus liet noemen, als voorbeeld aan - de enycliek is niet voor niets genoemd naar het Zonnelied van de heilige Franciscus. Ook bij die Franciscus vormde de liefde voor de natuur en de liefde voor de armen één geheel, en zijn belangrijkste bron daarvoor was het geloof. "Ik nodig iedereen uit om stil te staan bij en na te denken over de uitdagingen waarmee we geconfronteerd worden in verband met ons gemeenschappelijke huis", zo luidde de tweet die via de pauselijke account Pontifex uitgestuurd werd.

DeWereldMorgen constateert dat de encycliek een tik uitdeelt aan de klimaatontkenners maar zij nog voor de publicatie de aanval ingezet hadden. Volgens NASA-klimatoloog Gavin Schmidt zou de encycliek van de paus wel eens een grotere impact kunnen hebben op de publieke opinie dan de komende klimaatconferentie COP21 in Parijs eind 2015. “De paus legt de nadruk op de morele verplichting om te strijden tegen de klimaatwijziging, maar vooral op het feit dat het de armen zijn die de zwaarste tol betalen van de gevolgen.”

Vanuit het kerkelijke Afrika-Europa Netwerk wordt met tevredenheid gereageerd op de andere thema’s die paus Franciscus breed onder de aandacht brengt: toegang tot schoon water als fundamenteel mensenrecht, het schandaal van de voedselverspilling, de toenemende economische en financiële macht van transnationale ondernemingen en internationale instellingen waardoor het recht van landen om zelf hun koers te bepalen wordt aangetast. “Laudato Si’ roept vooral op tot een brede en eerlijke dialoog met als doel wegen naar een toekomst te openen waar alle schepselen waardig leven mogen.” De nieuwe encycliek is naar verluidt goed nieuws voor alle mensen die hopen op een wereld waarin met respect en zorg wordt omgegaan met het milieu en de armen.

Meer info: pauselijke encycliek