Opinie: "Een visietekst zonder voeling met realiteit op het terrein is ronduit schadelijk"
Opinie"Opnieuw ligt er een visietekst op tafel die pretendeert de toekomst van onze biodiversiteit uit te tekenen, en opnieuw dreigt de rekening bij de Vlaamse landbouwer te belanden. Mooie woorden, stevige analyses en grote ambities verhullen een fundamenteel probleem: de mensen die deze plannen bedenken, dragen zelf geen enkel risico voor de gevolgen ervan. Zonder voeling met de realiteit op het terrein en zonder verantwoordelijkheid voor de impact, dreigt dit soort beleid niet alleen onrealistisch, maar ook ronduit schadelijk te worden." Dat schrijft Vlaams Belang-parlementslid Stefaan Sintobin in een opiniestuk over een nieuwe visietekst over biodiversiteit die is opgesteld door wetenschappers van KU Leuven.
Op 20 maart 2026 presenteerde een werkgroep van de KU Leuven haar visietekst "Een robuuste biodiversiteit in Vlaanderen". 29 aanbevelingen, 75 pagina's, en één gemeenschappelijke noemer: de Vlaamse boer moet opnieuw betalen voor een verhaal dat anderen schrijven. Nu is er een vervolg: één van de opstellers gaf een interview aan VILT. Het is een verfrissende illustratie van het probleem.
Laat ik beginnen met te zeggen wat de tekst is: intellectueel verzorgd, academisch gestaafd en in veel opzichten goed bedoeld. Maar er is één fundamenteel probleem en dat vat alles samen: niet één van de negen auteurs draagt ook maar één gram van de risico's van de maatregelen die zij voorstellen. Geen van hen wordt wakker om vijf uur 's morgens met de vraag of de oogst van dit jaar de schulden van vorig jaar zal kunnen delven. Geen van hen heeft zijn levenswerk moeten afbouwen omdat een modellenberekening van zijn veeteeltbedrijf een stikstofvervuiler maakte. Ze dragen geen enkel risico. Ze hebben, zoals men in het Engels zo treffend zegt, geen enkele skin in the game. En precies dat maakt dit soort visieteksten gevaarlijk. Niet om wat ze zeggen, maar om wat ermee gedaan wordt.
"Niet realistisch" zegt de auteur zelf
In een interview dat gisteren op de website van VILT verscheen, legt medeauteur en hoogleraar conservatiebiologie Olivier Honnay het driecompartimentenmodel toe. En meteen in de eerste serieuze vraag geeft hij toe: "Het is niet de bedoeling om rigoureus rond elk natuurgebied dergelijke bufferzones aan te leggen. Dit is niet realistisch."
Ik citeer even de eigen inleiding van de visietekst ter vergelijking: "Hoogwaardige boerenlanddiversiteit herstel je enkel met drastische maatregelen." Drastische maatregelen die, zo blijkt nu, zelf niet realistisch zijn. Dat is geen beleidsvisie. Dat is academische bezigheidstherapie. Maar het wordt beter. Op de vraag of er al een verdienmodel bestaat om extensieve landbouw in de bufferzones te vergoeden, antwoordt Honnay eerlijk: "Tot op vandaag is dat er niet." En over de eiwitshift die nodig is om zijn model werkbaar te maken zonder productieverlies elders, zegt hij: het aandeel plantaardige eiwitten in het Vlaamse dieet bedraagt vandaag 42,6 procent terwijl 60 procent nodig is en "het gaat heel traag."
Kortom: het model werkt enkel als consumenten hun eetgewoonten radicaal veranderen, maar dat lukt niet. En het verdienmodel dat boeren moet compenseren, bestaat niet. En de bufferzones zijn eigenlijk toch niet realistisch. Maar de visietekst werd wel gepubliceerd.
16 jaar later, nul resultaat
Dan nog dit. Honnay vertelt in hetzelfde interview dat hij in 2010 al de coördinator was van een gelijkaardige Metaforum-visietekst over biodiversiteit. Sindsdien, geeft hij zelf toe, is de algemene kwaliteit van biodiversiteit er niet op verbeterd. Buiten de wolf, de bever en de otter die er zijn bijgekomen. Daar zaten landbouwers nu niet bepaald op te wachten.
16 jaar later schrijft hij een nieuwe tekst, met gelijkaardige aanbevelingen en voegt eraan toe: "Ik maak mij niet te veel illusies dat we veel gehoor zullen krijgen met onze visietekst." Ik citeer letterlijk, want dit zegt meer dan ik ooit zou kunnen schrijven. De man heeft zelf geen illusies. Zijn vorige tekst haalde niets uit. En toch schrijft hij een nieuwe. In welke sector buiten de academische wereld is dat een aanvaardbaar resultaat?
De stok achter de deur
Wat Honnay wel met enig optimisme benoemt, is de Europese Natuurherstelwet. Die noemt hij expliciet "een stok achter de deur." Na 2030 zal die wet een grote impact hebben op de landbouwsector, ook buiten de Natura 2000-zones. De gebieden zijn nog niet afgebakend, maar "het is duidelijk dat veel habitattypes die moeten worden hersteld in landbouwgebied liggen." Dit is de echte kern van de zaak.
De visietekst presenteert zichzelf als een wetenschappelijk advies, maar de reële hefboom is Europese dwang. Niet overtuiging, niet vrijwilligheid, maar juridische veroordelingen als stok. Dat is een eerlijk antwoord, maar ook een veelzeggend antwoord. Wanneer je eigen voorstel niet werkt zonder externe dwang en je zelf geen illusies hebt dat politici het zullen omarmen, wat is de visietekst dan nog? Een document dat beleidsmakers dekking geeft om Europese verplichtingen door te voeren die ze democratisch nooit hadden kunnen verdedigen.
Wie moet er aan tafel zitten
Onze boeren staan dag in dag uit in rechtstreeks contact met de natuur. Zij begrijpen beter dan wie ook wat een gezonde bodem, een schoon waterlichaam of een levende akkerrand betekent. Zij dragen de risico's. Zij zijn geen probleem dat opgelost moet worden. Zij zijn de oplossing. Als men beleid wil maken over de Vlaamse landbouw, dan moeten de Vlaamse landbouwers aan tafel zitten, niet als aanhoorders van kant-en-klare conclusies, maar als volwaardige partners. Zij weten wat werkt op het terrein en zij zullen ook de rekening betalen als het niet werkt. Dat laatste geldt voor de schrijvers van visieteksten uitdrukkelijk niet. Het is tijd om te stoppen met over de boeren te praten. Het is tijd om met de boeren te praten.
Met dit opiniestuk wil de auteur een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat. De auteur schrijft in eigen naam en is verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.
Stefaan Sintobin zetelt voor Vlaams Belang in het Vlaams Parlement. Hij volgt er ook de Commissie Landbouw op.
Beeld: Boerennatuur
