Oost-Vlaamse thee moet insecten teruglokken naar het platteland
ReportageBoerenzoon Brecht Herteleer begon in het Oost-Vlaamse Lievegem met de start-up (on)kruid. Hij heeft een verdienmodel uitgewerkt rond kruidenmengsels die vriendelijk zijn voor de biodiversiteit. De thee die Herteleer & Co onttrekken uit citroenmelisse, kamille en andere planten, zorgt voor een win-win tussen mens en natuur. Een crowdfunding moet daarbij helpen. “Een boer verdient zijn geld liever door een product te maken, dan door subsidies af te romen.”
Geen betere setting voor een kopje thee dan op het hoofdkwartier van (on)kruid. De oude hoeve waarbij de theestroken zijn ingezaaid, grenst aan het oude veebedrijf van de familie Herteleer. Een antieke tractor die de overwinning op het boerenpaard nog heeft meegemaakt, blinkt aan de oprijlaan van een Vlaamse hoeve, geplukt uit een stripverhaal van Suske en Wiske. Een stukje terug in de tijd? Neen, met hun insectenmengsels wil het team van (on)kruid de collectieve inspanning voor biodiversiteit koppelen aan een verdienmodel.
Samen met zijn compagnon Loick Beckaert, deel van een zeskoppig team, legt Brecht het opzet uit van (on)kruid en van de bijhorende crowdfunding. “Voor iedere euro die we ophalen, zaaien we een vierkante meter onkruid”, zegt Herteleer.
Op dit moment is al driekwart van het vooropgestelde bedrag van 20.000 euro ingezameld, goed voor 20.000 m². Waar vorig jaar 12.753 m² is ingezaaid, wil men dit jaar dus groeien naar meer dan 32.000 m² in totaal. “Dit zal niet allemaal bij ons gebeuren”, zegt Herteleer. “Een groot deel wordt ingezaaid bij andere deelnemende landbouwers over heel Vlaanderen.”
Productief onkruid
Het team doet zowel in ‘productief’ als ‘niet-productief’ onkruid. Met een stokje krast Herteleer de plattegrond in het oppervlak van zijn houten terrastafel. “Op ons demoveld in Zomergem hebben we een twintigtal verschillende soorten kruiden, bloemen en wilde planten aangelegd”, duidt hij aan. “ Allemaal lokale planten, zoals kamille en goudsbloem of smaakmakers zoals munt. Van de 7.000 m² op deze site hebben we 3.000 m² in productie. De rest zijn kruidenmengsels.”
Rond de theekruiden staan ook traditionele kruidenmengsels om insecten te lokken. Of het geen idee is om ook op de bufferstroken thee in te zaaien? “We onderzoeken met HOgent een EIP-project (Europees Innovatie Partnerschap, red.) om van bloemenranden thee te maken”, zegt Herteleer. “Maar dat mag niet afkomstig zijn van bufferzones. We weten immers niet welke producten er gebruikt worden op het perceel van onze buurman”, zegt hij. “We hebben onze stroken op een ruime afstand van de perceelsgrenzen ingezaaid. Zelf gebruiken we nul komma nul product op onze theekruiden. Last van plagen hebben we niet, dat heb je vooral bij monocultuur. Onze stroken zijn divers, en trekken dus ook een divers gamma aan insecten aan. Potentieel kwalijke beestjes worden opgegeten door ‘goede’ insecten.”
Verdienmodel
De formule van (on)kruid slaat aan. Ondanks de relatief jonge leeftijd van het project, is de thee verkrijgbaar bij 250 winkels: van lokale biowinkels tot grotere warenhuizen zoals Aveve. Nochtans was thee maken niet de oorspronkelijke insteek. “Het is echt begonnen als een experiment om te zien hoe we de natuur hier kunnen herstellen”, zegt Herteleer. “Ik ben zelf op deze velden opgegroeid en heb met eigen ogen gezien hoe er jaar na jaar steeds minder bijen, vlinders en vogels waren. En ik wist dat ik niet de enige was die daarvan wakker lag.”
Samen met zijn compagnon Torsten Martens en met de hulp van zijn landbouwer-vader heeft Herteleer het eerste onkruid gezaaid. “Dat was toen een strook met enkel wilde kruiden en bloemen. Ik weet nog hoe we die eerste zomer torenvalken zagen die kleine vogeltjes kwamen pakken, die op hun beurt insecten aten op ons kruidenveld. Een heel ecosysteem, dat was zot om te zien.”
Herteleer wilde meteen uitbreiden. “Maar mijn pa merkte op dat we er natuurlijk wel iets mee moeten kunnen verdienen”, zegt hij. “Toen bestonden er wel al een beetje subsidies voor kruidenmengsels, maar daar wilden we niet afhankelijk van worden.”
Uiteindelijk kwam het idee om de gerenommeerde theesommelier Ann Vansteenskiste uit te nodigen. De West-Vlaamse was gecharmeerd door het voorstel en maakte een eigen blend op de velden in het Meetjesland. “Zij was erg enthousiast. Ze heeft toen twee superlekkere kruidenthees gemaakt van ons onkruid.”
Theezaaiers in onderaanneming
De rest is geschiedenis. De heren maakten thee, verkochten die, en gebruikten de winst om meer kruidenmengsels in te zaaien. Vandaag is het project actief over heel Vlaanderen. “We werken samen met verschillende boeren”, zegt Herteleer. “Ze moeten geen biolabel hebben. Iedereen die iets wil doen voor de biodiversiteit, is welkom om mee te doen.”
“Ze kunnen zelf ook een beetje kiezen wat ze zaaien”, zegt Loick Beckaert. “Afhankelijk van hun type grond en hun oogstmogelijkheden, want dat varieert voor bepaalde types kruiden. Er bestaan niet echt degelijke oogstmachines voor de kruiden die we hier telen, maar we hebben er zelf een gemaakt.”
Transport is geen probleem. “Je kan de kruiden drogen en versturen met de post”, zegt Brecht. “Het enige wat we vragen van de deelnemers is dat ze de kruiden zelf oogsten. Wij kunnen wel toekomen bij drogen en vervoer, en vergoeden de boeren afhankelijk van de formule die ze kiezen. Zo is het project een meerwaarde voor hen, en ook voor ons, want hoe meer we kunnen outsourcen, hoe meer we het project kunnen opschalen.”
Crowdfunding
De crowdfunding van (on)kruid loopt nog tot 24 mei. Als afsluiter organiseert het team in Lievegem een festival met een nachtvlindertelling, Ook de nieuwe sparkling tea, een koude thee met prik, wordt dan officieel gelanceerd. Met het geld zullen nieuwe partners de nodige begeleiding en materialen krijgen voor het zaaien, oogsten en drogen van thee. Dat geldt ook voor de sociale werkplaatsen waar (on)kruid mee samenwerkt. Aan relevantie is er geen gebrek: wereldwijd nemen de insectenpopulaties jaarlijks met zo’n 1 procent af.
