Machtsmisbruik van supermarktketens problematisch

In verschillende Europese landen hebben een handvol supermarktketens tot 85 procent van de markt in handen en in 2009 was 84 procent van de Europese toeleveranciers aan de retailsector het slachtoffer van contractbreuk. Dat laat het Europees Economisch en Sociaal Comité (EESC) weten. Het roept de Commissie op het machtsmisbruik binnen de sector aan te pakken.

Het machtsmisbruik binnen de retailsector zorgt voor een versnelde achteruitgang van de agro-foodsector. Dat is de niet mis te verstane conclusie die het EESC laat optekenen in een adviesdocument. Daarin staat te lezen dat de marktsituatie tussen toeleveranciers en supermarktketens flink verstoord is, en dat dat onevenwicht negatieve gevolgen heeft voor zowel de toeleveranciers als voor de consument.

“Het is een feit dat een handvol retailers een heel groot deel van de markt in handen hebben en hun eigen regels opleggen aan toeleveranciers. Zo is contractuele vrijheid bijvoorbeeld een begrip dat enkel op papier bestaat. De retailsector wordt geconfronteerd met een illegaal oligopolie waar enkelen alle macht bezitten en de marktwerking verstoren door wijdverspreide praktijken van machtsmisbruik. Daar wil het EESC paal en perk aan stellen”, aldus rapporteur Igor Sarmir.

Uit het onderzoek dat het EESC verrichte, blijkt onder meer dat de afspraken die binnen de sector zelf zijn gemaakt, niet afdoende zijn om de wanpraktijken te voorkomen. De zelfregulerende mechanismen hebben hun doel gemist, en dus roept het EESC de Commissie op dringend werk te maken van een bindend, regulerend kader om faire concurrentie te stimuleren.

Verder ziet het rapport dat er veel onduidelijkheid bestaat over de prijsvorming en de winstmarges van de verschillende marktspelers. Initiatieven om die prijsvorming beter te controleren zoals bijvoorbeeld de oprichting van producentenorganisaties worden te vaak tegengewerkt door de overheden van lidstaten die al te zeer gefocust zijn op de nationale productie en te weinig rekening houden met de internationale context, aldus het EESC.

Het machtsmisbruik situeert zich op het niveau van de grote supermarktketens en hun toeleveranciers. De marktwerking tussen de voedingsindustrie en de landbouwers zou volgens het rapport veel minder onregelmatigheden vertonen. “Ook al verlopen de prijsonderhandelingen er vaak op het scherp van de snee, de voedingsindustrie gaat de boeren bijvoorbeeld niet vragen om de investering van een nieuwe slachtlijn mee te financieren, terwijl grote retailers hun toeleveranciers systematisch dwingen mee te betalen voor bijvoorbeeld de modernisering van hun winkels of voor nieuwe vestigingen.”

Volgens de statistieken die het rapport aanhaalt was 84 procent van de Europese toeleveranciers in 2009 slachtoffer van contractbreuk, 77 procent heeft met chantagepraktijken af te rekenen gehad, 63 procent met incorrecte betalingen en 60 procent is geconfronteerd geweest met afpersing.

In haar aanbevelingen tenslotte, roept het EESC de Commissie op om meer aandacht te besteden aan het machtsmisbruik in de retailsector en om via verder onderzoek de ernst van de situatie in kaart te brengen. Verder moet Europa dan de nodige stappen ondernemen om het marksysteem transparanter te maken, en via een strengere regelgeving dergelijke misbruiken te voorkomen. Daarbij moet de Commissie ook verder dan de bestaande machtsorde durven kijken, en andere commerciële systemen zoals onafhankelijke, kleinere winkels en de korte keten ondersteunen.

Meer informatie: opiniedocument EESC