Nieuw waterbekken van 84.000 m³ geeft landbouwers “een loopbaan aan waterzekerheid”
nieuwsIn het West-Vlaamse Kortemark krijgt water dat tot nu toe vanuit de kleigroeve van het bedrijf Wienerberger naar zee stroomde, een waardevoller tweede leven in de landbouw en voedingsindustrie. Het splinternieuwe Speyebekken kan 84.000 kubieke meter water opslaan om te voorzien in de waterbehoefte van groenteverwerker Verduyn en vijf landbouwers. “Het heeft veel tijd en inspanning gevraagd, maar het resultaat toont dat we samen grote investeringen kunnen realiseren om beschikbare waterbronnen efficiënter te benutten”, klinkt het.
Een historisch hete septemberdag als uitloper van een droge zomer. Een toepasselijker moment om een nieuwe waterbuffer in te huldigen, konden de initiatiefnemers in het West-Vlaamse Kortemark moeilijk kiezen. In de voorbije tien jaar kregen de West-Vlaamse landbouwers al acht keer te maken met captatieverboden, net op momenten dat hun watervraag het hoogst is. “Op zulke momenten moeten we keuzes maken. Deze zomer hebben we bijvoorbeeld enkel de aardappelen beregend die bestemd waren voor de winkels, om zeker nog genoeg water te hebben voor onze aardbeien. Die kunnen absoluut niet zonder”, vertelt Klaas Soenen naast de nieuwe waterbuffer.
Samen met vier andere landbouwers, groenteverwerker Verduyn en bouwmaterialenproducent Wienerberger zette hij zijn schouders onder het project. Net zoals de andere landbouwers kan hij rekenen op zo'n 8.000 kubieke meter water om te kunnen gebruiken tijdens de drogere periodes. “Het geeft me een loopbaan aan waterzekerheid”, zegt de jonge landbouwer. “We hebben zelf wateropslag, maar bij lange niet zo groot als dit. Deze zomer konden we nog water onttrekken uit de Handzamevaart en uit een waterpunt dat de gemeente Kortemark openstelt voor landbouwers. Daarvoor moeten we vijf kilometer rijden. Dat vergt naast diesel ook veel tijd, soms moet ik daarvoor een loonwerker inschakelen. Voor onze belangrijkste teelten is dat nog net economisch te verantwoorden.”
Naast de landbouwers zal ook Verduyn water uit de buffer gebruiken. "Om groenten te wassen en te verwerken hebben we veel water nodig in de fabriek", vertelt Daniël Verduyn, de oprichter van het gelijknamige groenteverwerkend bedrijf. "Met het spaarbekken zijn we nu veel minder afhankelijk van leidingwater. De zuivering van het water zal ook geld kosten, maar het zal goedkoper zijn dan leidingwater."
Van waardeloos naar waardevol water
Het idee voor het Speyebekken ontstond vijf jaar geleden tijdens een toevallig gesprek tussen Verduyn en zijn achterbuur, Wienerberger. Om klei te ontginnen moet Wienerberger telkens water, een mix van grond- en hemelwater, uit de groeve pompen. Een deel wordt hergebruikt in de fabriek, maar de rest wordt in de beek geloosd. Die vaststelling trok de aandacht van Verduyn. “Jaarlijks stroomt zo 100.000 kubieke meter water waardeloos naar de zee. Terwijl dat water voor ons bedrijf en voor landbouwers in de buurt net heel waardevol is", legt Verduyn uit.
Toen hij wat later een bericht van Inagro over samenwerkingsprojecten rond water las, vielen de puzzelstukken op hun plaats. Het idee kreeg vorm en Verduyn richtte de coöperatie Speyebekken op, genoemd naar het beekje waarin Wienerberger het groevewater loost. In de coöperatie bracht hij vijf landbouwers samen. "Een beperkt aantal, maar we vinden het beter dat we de landbouwers in de coöperatie volledig kunnen helpen met hun waternood dan telkens maar voor de helft”, zegt Verduyn. Niet alle landbouwers zijn leverancier van de groenteverwerker. "Vooral de afstand tot het bekken was een belangrijk selectiecriterium, om het watertransport te beperken", klinkt het.
“Het moeilijkste was geduld oefenen”
Vijf jaar na de eerste contacten ligt het waterbekken met een capaciteit van 84.000 kubieke meter mooi te blinken op een perceel tussen Wienerberger en Verduyn. Water uit natte periodes en groevewater van Wienerberger zal voortaan worden opgeslagen om tijdens droge periodes te gebruiken in de landbouw en industrie. "Duurzaam voor alle partners en de omgeving, want zo wordt geen beroep meer gedaan uit eventuele kwetsbare waterbronnen zoals oppervlakte- en grondwater", duidt Dries Mergaert, watermakelaar bij Inagro.
Zowel Verduyn, Soenen en de andere partners zijn in de wolken om het eerste water in het bekken te zien stromen. De bouw ervan heeft heel wat voeten in de aarde gehad. Letterlijk en figuurlijk. Speyebekken is vier voetbalvelden groot, en het resultaat van veel overleg. “Het moeilijkste van dit initiatief was geduld oefenen”, zegt Soenen.
“Als je de waterbuffer ziet, lijk het vrij eenvoudig. Maar dit is het resultaat van jaren voorbereiden, vergunningstrajecten, studies, overleg en vertrouwen tussen de partners”, duidt ook Caroline Van de Velde, CEO bij Wienerberger.
Duurzaamheid gaat niet alleen over technologie of investeringen, het gaat ook over partnerschappen
De juiste partners vinden
Alle partners beamen dat samenwerking centraal in het project staat. “De klimaatuitdagingen zijn vandaag te groot om individueel op te lossen. Ze vragen om samenwerking binnen én over sectoren heen, zoals in dit project. Hier vonden landbouwers, industrie, kennisinstellingen en overheden elkaar", gaat Van de Velde verder. “Duurzaamheid gaat niet alleen over technologie of investeringen. Het gaat ook over partnerschappen en mensen die bereid zijn verder te kijken dan hun eigen bedrijf en sector. Ik hoop dat dit project anderen inspireert om eveneens samenwerkingen rond water, klimaat en duurzaamheid op te zetten.”
Voor landbouwers kunnen zulke samenwerkingen een uitkomst bieden voor hun waterbehoefte, valt Mergaert bij. “Veel landbouwers hebben een eigen voorraad, maar bij langdurige droogte wordt die al snel te klein. Alternatieven vinden op bedrijfsniveau is niet altijd eenvoudig, er zijn veel drempels. Door de handen in elkaar te slaan, wordt meer mogelijk.”
Volgens de partners ligt de grootste uitdaging bij een gemeenschappelijke waterbuffer in het vinden van de juiste locatie en partners. “Hier ontstond de samenwerking uit een toevallig gesprek. Maar het is niet eenvoudig om een plek te vinden waar water onbenut blijft én landbouwers dichtbij genoeg zitten om het transport haalbaar te houden”, klinkt het.
De provincie West-Vlaanderen brengt daarom locaties met potentieel in kaart. “Er zijn al heel wat studies uitgevoerd en ondertussen zitten al enkele gelijkaardige projecten in de pijplijn”, zegt de gedeputeerde Bart Naeyaert. Hij staat volledig achter projecten zoals Speyebakken. "Door water lokaal vast te houden en slim te hergebruiken, versterken we zowel onze weerbaarheid tegen droogte als onze waterzekerheid op lange termijn. “Dank aan iedereen die aan dit project heeft bijgedragen, met ideeën, inzet of financiële steun.”
