Klimaattop in Lima van start, BV's eisen actie

Maandag is in de Peruviaanse hoofdstad Lima de twintigste internationale klimaatconferentie van start gegaan. Ongeveer 195 landen proberen er nog tot 12 december een ontwerptekst voor te bereiden voor het grote klimaatakkoord dat eind volgend jaar in Parijs moet worden bereikt. Naar aanleiding van de klimaattop hebben 11 BV’s aangekondigd dat ze de vier Belgische overheden zullen dagvaarden, als die binnen de maand niet kunnen bewijzen dat ze ernstig werk maken van een klimaatbeleid.

Volgend jaar moet in Parijs een globaal akkoord worden gesloten over de aanpak van de klimaatverandering. Bedoeling is dat er dan concrete afspraken worden gemaakt over de inspanningen die geleverd moeten worden om de wereldwijde temperatuurstijging tot 2°C te beperken. Het akkoord dat daar wordt gesloten, moet ingaan in 2020. Tijdens de voorbereidende top deze maand in Lima moeten de engagementen van de verschillende landen al worden gedefinieerd, en moeten afspraken worden gemaakt over de inspanningen die vóór 2020 geleverd moeten worden. 

Mathias Bienstman, beleidsmedewerker van de Bond Beter Leefmilieu (BBL), uit zich redelijk hoopvol over de uitkomst van de top. Verschillende landen zijn immers al engagementen aangegaan. Zo heeft de Europese Unie beloofd om de uitstoot van CO2 tegen 2030 met minstens 40 procent terug te dringen, hebben de VS zich ertoe verbonden om tegen 2025 de CO2-emissies te verminderen met 26 tot 28 procent, en wil China de CO2-uitstoot vanaf "ongeveer 2030" of zelfs vroeger, niet meer laten toenemen. “Vooral dat laatste is belangrijk, daar de VS en China tijdens vorige conferenties vooral naar elkaar zaten te kijken”, klinkt het.

Wel is BBL, daarin bijgetreden door natuurbehoudsorganisatie WWF, ontevreden over het feit dat België nog geen bijdrage heeft geleverd aan het Groene Klimaatfonds van de VN. “België is daarmee een van de weinige Europese landen die nog geen duit in het zakje hebben gedaan. En de reden daarvoor is dat de verschillende beleidsniveaus nog geen akkoord hebben bereikt over de verdeling van de bijdrage.”

In lijn met die opmerking maakten 11 BV’s maandag bekend dat ze de vier regeringen in België willen dagvaarden, als zij niet binnen een maand kunnen aantonen dat ze afdoende maatregelen zullen nemen om de doelstelling ’40 procent minder CO2-uitstoot in 2020’ te bereiken. “Wij vrezen immers dat ons land dit niet vrijwillig zal doen”, klonk het maandag in de Gentse Vooruit. De initiatiefnemers baseren zich daarvoor onder meer op het feit dat België volgens het European Environment Agency (EEA) in Kopenhagen niet op koers zit om de Europese 20-20-20-doelstellingen te halen (20% energie besparen, 20% hernieuwbare energie opwekken en 20% minder CO2 uitstoten).

De 11 verenigden zich in de vzw Klimaatzaak en vragen aan de bevolking om via die vzw mede-eiser te worden. Al meer dan 3.500 kandidaat-mede-eisers downloadden een volmachtformulier van de website www.klimaatzaak.be. "Die formulieren komen nu een voor een binnen", zegt Sarah Van Riel (vzw Klimaatzaak). "We zijn helemaal overrompeld door de snelheid. Dit hadden we niet verwacht, we zijn nog geen 24 uur bezig en hebben nog niet eens via sociale media opgeroepen." Het getekende volmachtformulier moet voor 15 januari 2015 naar vzw Klimaatzaak opgestuurd of gemaild worden."

Tot de initiatiefnemers behoren onder meer televisiemaker Tom Lenaerts, actrice en presentatrice Francesca Vanthielen en ceo van Futureproofed Serge de Gheldere. Zij hopen – in het geval dat ze effectief een rechtszaak tegen de Vlaamse, Brusselse, Waalse en federale regering moeten aanspannen – binnen de twee jaar een uitspraak te bekomen. “Concreet willen we dat de rechtbank de overheden dwingt tot afdoende klimaatmaatregelen, als ze zelf nalaten dit te doen”, klinkt het. Kersvers Groen-voorzitster Meyrem Almaci heeft zich al laten registreren als mede-eiser, en verwacht dat andere Groen-mandatarissen hetzelfde doen.

Vlaams minister van Omgeving Joke Schauvliege reageert op het initiatief in De Morgen met een brief, die ze toelichtte in De Ochtend op Radio 1. Samengevat roept ze de initiatiefnemers en alle burgers op om ook vooral zelf hun verantwoordelijkheid te nemen. “De symbolische ‘staat’ is geen anoniem kantoor ergens in een Brussels torengebouw, maar de optelsom van ons collectieve gedrag”, klinkt het. Daarbij wijst ze onder meer op ons rijgedrag, aankoopgedrag, enzovoort.

Stellen dat Vlaanderen niets doet, is volgens Schauvliege bovendien een brug te ver. Daarbij wijst ze op de verminderde uitstoot van broeikasgassen met 8 procent tussen 2008 en 2012 – beter dan de Kyoto-doelstellingen – en de inspanningen die onder meer landbouw (-30%) en industrie (-10%) daarvoor leverden. “De enige echte toename viel te noteren bij mobiliteit (+30%). Ook daar heeft de overheid inderdaad een verantwoordelijkheid, maar persoonlijk gedrag en vrije keuze spelen eveneens een rol.”

Daarenboven wijst de minister op het Vlaams Klimaatfonds, dat momenteel 38 miljoen euro telt. “Twintig miljoen daarvan is gereserveerd voor een eerste groep prioritaire en interne maatregelen op korte termijn, zoals restwarmte in tuinbouwserres en vergisting op landbouwbedrijven. Op zich is dat niet genoeg, neen. Vlaanderen zal verder moeten investeren in het klimaat en zijn klimaatbeleidsplan rigoureus moeten uitvoeren. Daarvoor is een groot maatschappelijk draagvlak nodig, en in dat opzicht is jullie actie wel degelijk een schot in de roos”, stelt ze nog.

In Nederland en de Verenigde Staten zijn al gelijkaardige burgerinitiatieven opgestart. In de Nederlandse zaak wordt in april al een uitspraak verwacht. Maar liefst 900 binnen- en buitenlandse mede-eisers vragen daar dat de rechter de opwarming van de aarde met meer dan 2°C tot een ‘schending van de mensenrechten wereldwijd’ verklaart.