Glyfosaat beweegt EU tot transparantere besluitvorming

In een veertien pagina’s tellend antwoord aan meer dan één miljoen Europese burgers die een petitie hadden getekend tegen de verlenging van de vergunning voor glyfosaat, bevestigt de Commissie niet alleen de officiële verlenging met vijf jaar, maar kondigt ze ook een nieuw wetsvoorstel aan dat de transparantie, kwaliteit en onafhankelijkheid van de wetenschappelijke beoordelingen van bijvoorbeeld gewasbeschermingsmiddelen moet verhogen. 

De Europese Commissie heeft de vergunning van glyfosaat zoals afgesproken met vijf jaar verlengd. Dat bevestigt ze in een veertien pagina's tellend antwoord aan meer dan één miljoen Europese burgers die het omstreden bestrijdingsmiddel liever verboden willen zien. Het Europees burgerinitiatief tegen glyfosaat is door meer dan één miljoen inwoners uit 22 lidstaten ondertekend. Ze vragen Europa om het gebruik van het onkruidbestrijdingsmiddel te verbieden en maatregelen te nemen om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in het algemeen af te bouwen.

De Europese lidstaten kwamen eind november na veel vijven en zessen overeen om de vergunning van het onkruidbestrijdingsmiddel te verlengen met vijf jaar. Het Europees Parlement had eerder gepleit voor een gradueel uitdoofscenario met een onmiddellijk verbod voor particulier gebruik en een uitdoving op vijf jaar tijd voor de landbouw. De Europese Commissie verlengde de vergunning ondanks de kritiek toch met vijf jaar, en legt de bal nu in het kamp van de lidstaten.

Die zijn zelf "verantwoordelijk voor het toelaten, het gebruik en/of het verbieden van op glyfosaat gebaseerde producten op hun grondgebied", zo klinkt het. De Commissie benadrukt dat wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat er geen verband bestaat tussen glyfosaat en kanker. De Commissie erkent wel dat dat wetenschappelijk onderzoek zelf transparanter kan. Ze is het er "volledig mee eens dat transparantie over wetenschappelijke beoordelingen en over de besluitvorming cruciaal is voor het vertrouwen in het regelgevingssysteem voor voedselveiligheid."

De Commissie werkt aan een voorstel om het bestuur van de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA te verbeteren en om ervoor te zorgen dat wetenschappelijke studies openbaar worden gemaakt. Concrete initiatieven worden volgend voorjaar verwacht. “Ik ben een sterk voorstander van meer transparantie doorheen de erkenningsprocedures”, aldus commissaris voor Voedselveiligheid Vytenis Andriukaitis. "Ook over de wetenschappelijke studies die aan de basis liggen van beslissingen als deze moeten we in de toekomst meer open kaart spelen."

Europarlementslid Kathleen Van Brempt (sp.a) is alvast niet onder de indruk van het antwoord van de Commissie. "De Europese Commissie maakt weliswaar een opening voor een verbetering van de wetenschappelijke beoordeling van pesticiden, maar die is onvoldoende om de grote bezorgdheid van de Europese burgers over de gezondheidsrisico's van pesticiden weg te nemen", zegt ze. Zo stelt de Commissie voor om de ruwe data uit onderzoeken bekend te maken, maar dat is voor Van Brempt een vorm van neptransparantie, "want zonder dat je de gebruikte onderzoeksprocedures kent, kan je uit die ruwe data eigenlijk niet zo veel afleiden".

Bovendien schuift de Europese Commissie de hete aardappel door naar de lidstaten, zegt Van Brempt. Die moeten zelf beslissen of het gebruik van glyfosaat op hun grondgebied kan, "maar ten gronde antwoordt de Commissie niet op de twijfels over glyfosaat zelf." Intussen hebben enkele Europarlementsleden uit onder meer de groene en sociaaldemocratische fracties het parlement opgeroepen om de verlenging van de vergunning voor glyfosaat aan te vechten. Dat zou kunnen via een beroep tot nietigverklaring in de commissie Juridische Zaken. Eén van de lidstaten zou ook nog naar het Europees Hof van Justitie kunnen stappen tegen de verlenging van de vergunning. Van Brempt is daar voorstander van.

Voor lobbywaakhond Corporate Europe Observatory (CEO) mag het allemaal iets meer zijn. "Uit deze verklaring blijkt dat de Commissie nog steeds niet kiest voor volledige transparantie", zo klinkt het, "omdat het de bescherming van zogenaamde confidentiële businessinformatie wil respecteren. Informatie over onder meer residuniveaus die nochtans relevant kan zijn voor de risicoanalyses, wordt achtergehouden. Wat extra onderzoek naar glyfosaat betreft: waarom heeft de Commissie wel middelen voor publiek-private onderzoeksprojecten waar heel wat bedrijven wel bij varen, maar niet voor extra middelen voor EFSA?"

Europarlementslid Bart Staes tot slot noemt het antwoord van de Commissie "de meest cynische communicatie van 2017" en vermoedt dat er andere belangen spelen. "De Commissie beseft heel goed dat non-transparantie rond wetenschap en de daardoor grote macht van multinationals zoals Bayer en Monsanto onhoudbaar is. Het is cruciaal dat wetenschap een openbaar proces van trial and error kan zijn. Dat proces stagneert wanneer er teveel commerciële geheimzinnigheid mee gemoeid is. Ik denk dat hier andere belangen spelen: iedereen wil nu graag in een gunstig daglicht staan, omdat Bayer op 9 januari aanstaande de goedkeuring van de Europese Commissie hoopt te krijgen om Monsanto te mogen overnemen voor 66 miljard dollar."

Lees het volledige antwoord van de Commissie hier.