GLB goedkoper of duurder dan nationaal landbouwbeleid?

Hard bewijs dat het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) publieke uitgaven aan de landbouw in de EU in belangrijke mate opvoerde of reduceerde, is er niet. Wel zijn er indicaties dat de jongste jaren het GLB de EU als geheel een miljardenbesparing oplevert ten opzichte van nationaal beleid, alleen in 2010 al 23 miljard euro. "Door tussen lidstaten een 'subsidiewedloop' te vermijden", zo verklaart de Bertelsmann Stichting.

Het GLB werd door de Duitse stichting onder de loep genomen in een rapport over Europese toegevoegde waarde, waarvoor werd samengewerkt met de onderzoeksbureaus RAND Europe en het Duitse ZEW. De onderzoekers vergeleken de landbouwuitgaven tussen 2004 en 2010 met denkbeeldige nationale uitgaven. Zij benadrukken dat de cijfers over nationaal beleid erg onzeker zijn. Als referentie is gekeken naar lidstaten van de OESO buiten de EU, zoals de VS en Zwitserland. De OESO bestaat net als de EU uit overwegend rijkere, Westerse landen.

De onderzoekers vinden geen bewijs van Europese toegevoegde waarde bij het GLB, waarvan alleen sprake kan zijn wanneer netto voordelen worden behaald ten opzichte van de 'oude situatie'. Sommige voordelen zijn makkelijk te meten, zoals een verhoging van het landbouwinkomen, maar het toekennen van economische waarde aan andere doelen van landbouwbeleid, zoals het vermijden van watervervuiling of het in stand houden van een weids landschap, is moeilijk.

"De onderzoekers stellen dat er wel indicaties zijn van één vorm van Europese toegevoegde waarde", nuanceert Boerderij, namelijk dat beleidscoördinatie een wedloop tussen lidstaten bij het verstrekken van subsidies beperkt. De onderzoekers schrijven dat in de eerste decennia dat het GLB bestond, het systeem mogelijk meer geld kostte dan opleverde ten opzichte van nationaal beleid. Meer recent lijkt het omgekeerde waar. In 2010 zou het GLB voor 21 lidstaten netto 23 miljard euro hebben bespaard.

De landen die het meeste winnen bij het GLB zijn Polen, Hongarije, Griekenland, Spanje, Frankrijk en Ierland. Laatstgenoemde ontving meer dan twee keer zoveel dan het bijdroeg aan het GLB en het zelf bij nationaal beleid zou uitgeven. Een renationalisatie van het landbouwbeleid zou Duitsland, de grootste netto betaler, 300 miljoen euro uitgespaard hebben in 2009. Bovendien zouden Duitse boeren drie miljard euro meer subsidies ontvangen dan in het GLB het geval is. Ook België zou geld uitsparen en/of landbouwers op het eigen grondgebied sterker kunnen ondersteunen met een eigen landbouwbeleid.

Meer info: Added value of EU spending