EU sluit tijdelijk achterpoort die bietentelers al jaren onder druk zet
nieuwsDe Europese Commissie wil eind deze maand de regeling tijdelijk opschorten die vandaag toelaat om ongelimiteerd en tariefvrij ruwe suiker in te voeren, op voorwaarde dat die na verwerking opnieuw wordt uitgevoerd. Omdat die geraffineerde suiker veel goedkoper is dan bietsuiker van Europese telers, laten exportmarkten onze suiker steeds vaker links liggen. “Vandaag ligt de ingevoerde hoeveelheid van deze soort suiker al dubbel zo hoog als wat jaarlijks tariefvrij binnen mag komen onder het Mercosurakkoord”, duidt CBB-voorzitter Hendrik Vandamme. “En we zijn nog geen vijf maanden ver.”
De Europese Unie zal het zogenaamde IPR-douanesysteem (inward processing regime) voor ruwe rietsuiker opschorten. Dit laat toe om ruwe rietsuiker rechtenvrij in te voeren, op voorwaarde dat die na verwerking in een eindproduct zoals frisdrank of witte suiker, opnieuw wordt uitgevoerd buiten de EU.
“Dit systeem is in het verleden ontstaan om eventuele kleine tekorten in de exportmarkt op te vullen en bepaalde regio’s te voorzien van suiker tegen betaalbare prijzen”, duidt Hendrik Vandamme, voorzitter van de Confederatie van de Belgische Bietenplanters (CBB). “Maar we zien dat dit systeem de laatste jaren misbruikt wordt als achterpoortje om suiker zonder invoerrechten via Europese raffinaderijen af te zetten op markten waar ook de suiker van Europese bieten terechtkomt.”
De bietentelers zien het volume, dat via het IPR-systeem de EU binnenkomt, steeds groter worden. “Drie jaar geleden ging het nog om ongeveer 150.000 ton ruwe suiker onder het IPR-systeem. Intussen is dat volume zo snel gestegen dat in de eerste vijf maanden van het huidige suikerseizoen al meer is ingevoerd dan in het hele vorige jaar”, aldus Vandamme.
Raffinaderijen met enkel buitenlandse suiker
“In Zuid-Europa zijn er raffinaderijen die zich volledig toeleggen op de invoer, verwerking en uitvoer van suiker via het IPR-systeem. Dit komt vooral voor in regio’s zoals Zuid-Italië, Spanje en Portugal, waar de eigen suikerproductie beperkt is”, vertelt Vandamme. “Maar daardoor komen traditionele exportmarkten van Europese bietsuikerproducenten onder druk te staan.”
Goedkoper, rechtenvrij en ongelimiteerd
De ingevoerde ruwe rietsuiker die tot witte suiker geraffineerd wordt, is vandaag veel goedkoper dan de witte bietsuiker gemaakt door Europese suikerproducenten. Niet alleen interessant voor suikerexportmarkten, maar ook voor Europese voedingsverwerkers die de ingevoerde suiker verwerken in hun producten voor uitvoer. “De verleiding is voor velen groot om steeds meer via het IPR-systeem te werken”, aldus Vandamme. “En dat is ook mogelijk want de suiker komt niet alleen zonder invoertarief, maar ook zonder quotum binnen. De invoer kan in principe onbeperkt toenemen.”
Door het gebrek aan controles, kunnen er vragen gesteld worden of die volumes ook wel allemaal de EU verlaten
Ontransparante suikerstromen
Door de populariteit van het systeem raakt het zicht op de suikerstromen ook steeds troebeler, volgens Vandamme. “Er is te weinig controle op de licenties. Bedrijven krijgen die per volume, maar ze worden doorverkocht of opgekocht door raffinaderijen die zich volledig op IPR-suiker richten”, verduidelijkt hij. “Dat komt neer op misbruik van de douaneregeling.” Aangezien er geen overkoepelende Europese handhavingsdienst is die efficiënt kan ingrijpen, moet dit gedaan worden door de douanedienst van de lidstaat zelf. Maar dit wordt amper gedaan. “Door het gebrek aan controles, kunnen er ook vragen gesteld worden of die volumes ook wel allemaal de EU verlaten”, stelt Vandamme.
De IPR-suiker komt ook grotendeels van de Mercosurlanden waardoor dezelfde vragen rijzen over oneerlijke concurrentie en productievoorwaarden
Extra druk op de kwetsbare markt
Een dalende binnenlandse consumptie, historisch lage Europese suikerprijzen en stijgende invoerhoeveelheden onder handelsakkoorden, doen de Europese bietentelers al langer aan de alarmbel trekken. Ook over het IPR-systeem. “Ik waarschuw al langer dat de suiker die via IPR binnenkomt een veel grotere bedreiging vormt voor onze bietentelers dan de volumes uit het Mercosurakkoord”, zegt Vandamme. “We zitten intussen aan 455.000 ton via IPR. Dat is meer dan dubbel zoveel als de 190.000 ton die jaarlijks tariefvrij kan binnenkomen onder Mercosur. Bovendien komt die IPR-suiker grotendeels uit dezelfde regio, waardoor dezelfde vragen rijzen over oneerlijke concurrentie en productievoorwaarden.”
Zo kan het niet verder
Met de tijdelijke opschorting geven de Commissie en alle lidstaten nu een duidelijk signaal dat ze op deze manier niet verder willen met het IPR-systeem. “De maatregel moet het evenwicht op de suikermarkt herstellen op korte termijn”, klinkt het bij de Europese Commissie.
“We moeten afwachten hoe het evolueert, maar de maatregel kan de Europese suikerprijs wel een duwtje geven”, zegt Vandamme. “De opschorting zou eind deze maand ingaan, waardoor in juni of juli al een eerste effect zichtbaar kan zijn.”
“Tegelijk blijft het afwachten hoe het conflict in het Midden-Oosten zich ontwikkelt. Olie- en suikerprijzen hangen samen. Door de hoge olieprijs is het voor landen zoals Brazilië aantrekkelijker om suiker om te zetten in ethanol voor de binnenlandse markt. Dat duwt ook de Europese suikerprijs wat omhoog, al blijft die erg volatiel.”
Op langere termijn pleiten bietentelers onder andere voor meer transparantie over wat binnenkomt en weer buitengaat onder het IPR-systeem. Daarbij zou een grotere rol en verantwoordelijkheid weggelegd zijn voor de nationale douanediensten. “Binnen zes maanden volgt ook een impactanalyse van de opschorting”, sluit Vandamme af. “Dit zal ons meer duidelijkheid geven hoe er in de toekomst opnieuw eerlijker omgegaan kan worden met het IPR-systeem.”
