Gezin is buffer voor (markt)risico's op landbouwbedrijf

Vlaamse landbouwers percipiëren hun marge op lange termijn, beleidswijzigingen en grond als de grootste risico’s voor hun bedrijf. Het marktrisico willen ze beperken door liquiditeits- en schuldenmanagement en diversificatie. Contractteelt, verzekeringen en termijnmarkten vinden ze minder relevant. De enquête van ILVO, UHasselt en AMS leert ook dat het gezin voor een groot deel de risico’s van het landbouwbedrijf buffert.

De thema’s risico en risicobeheer zijn de laatste jaren brandend actueel binnen de landbouw. Zo krijgt risicobeheer, en de rol van de overheid hierin, een opvallende plaats in het nieuwe gemeenschappelijke landbouwbeleid. Om te weten welke risico’s de landbouwers zelf ervaren – en hoe zij denken deze te kunnen beheersen – voerden ILVO, de Universiteit Hasselt en de studiedienst van de Vlaamse landbouwadministratie (AMS) een enquête uit bij alle 759 landbouwers van het landbouwmonitoringsnetwerk.

De resultaten verrassen op een aantal punten. Terwijl de onderzoekswereld, de sector en het beleid in discussies over risico en risicobeheer vaak (enkel) focussen op de aspecten prijsvolatiliteit, risicomanagement en extralegale verzekeringen, blijken landbouwers meer wakker te liggen van de evolutie op langere termijn van de marge tussen inkomsten en uitgaven dan van de prijsvolatiliteit op kortere termijn.

Risicobeheerstrategieën zoals contractteelt, verzekeringen en termijnmarkten rekenen ze bij de minst relevante. Dat is opvallend en paradoxaal omdat zowel het wetenschappelijk onderzoek als het beleid juist op deze strategieën inzet. Landbouwers vertrouwen zelf meer op interne strategieën zoals liquiditeitsmanagement (door het opbouwen van een financiële buffer of het besparen op persoonlijke uitgaven), optimalisatie, diversificatie, beperkingen op het vreemd vermogen en harder werken op moeilijke momenten.

Behalve de marktrisico’s maken de landbouwers zich ook zorgen over risico’s gekoppeld aan beleidswijzigingen en grondbeschikbaarheid (kwantiteit en betaalbaarheid). Na deze drie risico’s, die eerder van sociaaleconomische en maatschappelijke aard zijn, komen productieverliezen pas op de vierde plaats, en dan eerder door ziekten en plagen dan door het weer.

Met betrekking tot marktrisico’s, investeringen en financieel risico beschrijven veel landbouwers een situatie waarbij ze – veelal met vreemd kapitaal – investeringen doen om noodzakelijke aanpassingen of uitbreidingen door te voeren, om dan nadien te merken dat de marge tussen hun uitgaven en inkomsten nog kleiner is geworden.

De resultaten tonen ook aan dat het gezin voor een groot deel de risico’s van het landbouwbedrijf buffert. Zo haalt 66 procent van de ondervraagde landbouwgezinnen een bepaald percentage van het inkomen uit niet-landbouwactiviteiten. Behalve de vaak gemaakte combinatie van het landbouwbedrijf met een job buitenshuis, snoeien de gezinnen ook in hun persoonlijke uitgaven wanneer het landbouwbedrijf een lastige tijd doormaakt.

Het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) besluit dat deze grootscheepse bevraging bij de Vlaamse landbouwers een aantal aannames bevestigt over risico en risicobeheer zoals die vandaag in en rond de sector heersen. De enquête leert echter ook een aantal zaken waar sector, onderzoek en beleid best rekening mee houden bij het uitdenken van maatregelen om risico’s op landbouwbedrijven binnen de perken te houden.

Meer info: ILVO-mededeling