Fipronil: Ducarme en Diricks wijzen naar Nederland

Tijdens een spoedbijeenkomst van de Kamercommissies Landbouw en Volksgezondheid werden minister Ducarme, minister De Block en FAVV-topman Diricks ondervraagd over het fipronil-schandaal. Nieuwe informatie die daarbij naar boven kwam, is dat Nederland het Voedselagentschap (FAVV) ruim een maand heeft laten wachten op de klantenlijst van het verdachte bedrijf "CF". "Dat betekent dat het FAVV dus niet vroeger de perimeter heeft kunnen afbakenen die er later wel kwam, en die betrekking had op 86 exploitanten", vertelt Ducarme. Bovendien zou Nederland al sinds november 2016 geweten hebben dat er een probleem was met fipronil in de pluimveesector.

Volgens het rapport dat de FAVV op vraag van minister van Landbouw Denis Ducarme heeft opgesteld, werd het Voedselagentschap op 2 juni voor het eerst op de hoogte gebracht van een "niet-conform resultaat". Een eierverwerkend bedrijf ("XBB" genoemd) was die besmetting met fipronil via autocontrole, maar wel toevallig, op het spoor gekomen. Het ging om eieren die op 9 mei gelegd waren in het legbedrijf XAA.

Een dag later, op zaterdag 3 juni, voerde het FAVV bij XAA een controle uit en werden alle aanwezige eieren in beslag genomen. Er werd ook meteen een onderzoek opgestart naar de bron of oorzaak van de contaminatie, dat uiteindelijk uitwees dat de bron exclusief in Nederland te zoeken was. Op maandag 19 juni verstuurde het FAVV een formele vraag aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) om informatie te verstrekken over een servicebedrijf ("XEE" genoemd in het document, maar "CF" genoemd door Ducarme) en een voederproducent waar het Belgische legbedrijf XAA een beroep op had gedaan.

Uit Nederland kwam er echter geen officiële reactie, ook niet toen het Europese antifraudeplatform AAC-FF werd aangesproken. Pas toen de Belgische onderzoeksrechter, die de leiding had over het intussen opgestarte onderzoek, gevraagd werd om de informatie bij de Nederlandse justitie op te vragen, kreeg het FAVV de Belgische klantenlijst van het "verdachte servicebedrijf XEE".

"Er ging een maand voorbij zonder de minste informatie van het Nederlandse agentschap. Dat wil zeggen dat het FAVV niet vroeger de perimeter heeft kunnen afbakenen die er later wel kwam, en die betrekking had op 86 exploitanten", stelt Ducarme. Hij stond uitgebreid stil bij deze "gebrekkige informatiedoorstroming".

Bovendien blijkt uit het rapport dat FAVV per toeval in het bezit kwam van twee nota’s waaruit blijkt dat Nederland al vanaf november 2016 wist dat er een probleem was met fipronil. "Onaanvaardbaar" volgens verschillende parlementsleden. Ook in Nederland wordt verbijsterd op dit nieuws gereageerd. Temeer omdat in de kabinetsbrief door Nederlands minister van Volksgezondheid Edith Schippers en staatssecretaris van Economische Zaken Martijn Van Dam van 3 augustus aan de Tweede kamer hierover niets vermeld wordt.

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit ontkent dat het al in november zouden hebben geweten van met fipronil besmette eieren. "Wel kwam er toen een melding binnen, dat het gebruikt was bij het schoonmaken van stallen. Maar er was geen enkele aanleiding om aan te nemen dat het in de eieren terecht zou kunnen komen. We hebben toen vastgesteld dat er geen enkel gevaar was voor de volksgezondheid. Er was geen aanwijzing dat er fipronil in eieren zat", aldus inspecteur-generaal Rob van Lint van de NVWA.

In het rapport van FAVV staat nog dat de onderzoeksrechter expliciet vroeg om geen andere informatie te verspreiden, dan de maatregelen voor de volksgezondheid. Die communicatie moest bovendien "droog" en "kort" zijn. "In de eerste 2 fasen van dit incident, namelijk het onderzoeken en afhandelen van de initiële contaminatie en het aansluitende onderzoek naar de bron daarvan, was er geen nood om te communiceren naar het brede publiek", staat in het document te lezen. "Het FAVV had immers onmiddellijk het nodige gedaan om de verdere contaminatie te voorkomen en de aangetroffen gehaltes waren ver onder de Europees vastgelegde risicowaarde."

Anders was het na 20 juli, toen na een huiszoeking bij een Belgische verdeler van een product tegen bloedluizen bleek dat het gebruik van fipronil "veel wijder verspreid was dan tot dan gedacht werd ". Maar toen was er al een gerechtelijk onderzoek opgestart, en vroeg de onderzoeksrechter dus uitdrukkelijk om "geen andere informatie dan de maatregelen voor de volksgezondheid te verspreiden".

Het FAVV heeft zich naar eigen zeggen aan die instructie gehouden, "ondanks alle kritiek op de karige informatie die verspreid werd". Het voegt eraan toe: "Op geen enkel moment heeft het geheim van het onderzoek belet dat de consument zou verwittigd worden indien er zich een probleem zou voordoen en een recall zou nodig zijn".

Topman Herman Diricks bleef er ook tijdens de hoorzitting in het parlement bij dat het Agentschap altijd een klaar en duidelijk antwoord heeft proberen te geven op bezorgde vragen uit de maatschappij, en dat het in elke stap de Europese regels heeft gevolgd. Waarom het zo lang duurde voor de andere lidstaten op de hoogte werden gesteld? "20 juli was het eerste moment waarop er voldoende precieze informatie beschikbaar was waarmee andere Europese lidstaten aan de slag konden", stelt hij. "Het is niet waar dat je een melding moet doen van zodra er iets is, wel wanneer de Acute Referentie Dosis overschreden is. Het is helemaal niet zo dat wij ons verstopten."

Dat de minister van Landbouw (pas) op 24 juli werd geïnformeerd, is evenzeer logisch, aldus Diricks. "Laten we eerlijk blijven. In 2016 ontvingen we in totaal 910 notificaties. Ik kan die toch niet allemaal doorsturen, dàt zou pas het ‘dedouaneren’ van mijn bevoegdheden zijn. Zo werken wij niet. Hier is het kabinet onmiddellijk op de hoogte gebracht na de huiszoekingen."

Ook hij wijst met een vinger naar Nederland. "Als onze Nederlandse collega's de besmetting van eind vorig jaar hadden doorgegeven, dan hadden we dat meegenomen in onze risicoanalyse en hadden we mogelijk op fipronil getest", antwoordt hij op de vraag waarom niet standaard op het verboden middel wordt getest. “Jaar per jaar wordt bekeken welke controles worden uitgevoerd en welke niet, op basis van info uit het binnen- en buitenland. Het is niet omdat een product verboden is, dat we er niet naar zoeken. Het is omdat er uit een risicoanalyse blijkt dat er geen nood voor is."

Minister van Volksgezondheid Maggy De Block tot slot verzekerde het parlement dat er nooit een ei dat boven de Europese waarde zat, in de voedselketen terecht gekomen is. Alle besmette eieren zijn tegengehouden, hoewel er volgens haar strikt genomen geen terugroepactie nodig was. Volgens De Block is er volgens wetenschappelijk onderzoek alleen bij grote hoeveelheden fipronil gevaar. De Block werd op dezelfde dag van het incident op de hoogte gebracht als toenmalig landbouwminister Willy Borsus, die overigens niet aanwezig was tijdens de zitting. Op de vraag hoe lang de frauduleuze praktijken met fipronil al aan de gang waren, kan ze niet antwoorden. “Dat is een terechte vraag, ik hoop dat het gerechtelijk onderzoek daar uitsluitsel over biedt”, klinkt het.

Supermarktketen Lidl meldt intussen dat "een van zijn leveranciers mogelijk de Europese norm voor Fipronil overschreed". Het gaat om eieren die alleen verkocht werden in Lidl-winkels in Oost- en West-Vlaanderen en Henegouwen. "De eieren zijn uit verkoop genomen", klinkt het. Het ging om eieren met lotnummers 2BE3123-A; 2BE3123-B en 2BE3123-C. Klanten kunnen de eieren terugbrengen: de aankoopsom zal integraal terugbetaald worden. Het Voedselagentschap publiceerde overigens woensdagochtend een correctie van de betrokken lotnummers. Het aangepaste nummer is 3BE3114 in plaats van BE3114.

In andere supermarkten is er geen probleem. Winkelketen Carrefour meldt dat "geen enkele van de door het FAVV gecommuniceerde lotnummers aan Carrefour is geleverd en bijgevolg in onze winkels aanwezig is of was." Colruyt liet dan weer weten "in principe geen enkele van de door het voedselagentschap FAVV voor terugroeping verspreide codenummers in verkoop te hebben". En Delhaize had ook al gemeld dat "alle eieren in de Delhaize-winkels veilig zijn om te consumeren."

Volgende week komt ook de commissie Landbouw van het Vlaamse parlement uitzonderlijk samen om het over de zaak te hebben. De parlementsleden willen overleggen met minister Schauvliege. "Ik vind het niet meer dan normaal dat we toch even kijken wat de mogelijke consequenties zijn voor de sector en hoe we daar op kunnen inspelen", zegt Jos De Meyer (CD&V), voorzitter van de landbouwcommissie. Het parlement zal op woensdag 16 augustus om 10.15 uur bijeenkomen. Het Voedselagentschap wordt voorlopig niet uitgenodigd. "Het heeft weinig zin om de vergadering over te doen die woensdag al is gehouden in de Kamer", aldus De Meyer. 

Premier Charles Michel en de vicepremiers plannen donderdagochtend een ontmoeting met vertegenwoordigers van de sectoren die betrokken zijn in het fipronil-schandaal. Het gaat om een uitgebreid kernkabinet, met minister van Volksgezondheid Maggie De Block en minister van Landbouw Denis Ducarme. Ook de drie regionale ministers van Landbouw zijn aanwezig. Ze praten met onder meer Boerenbond, het Algemeen Boerensyndicaat, Comeos en Unizo.