Financieel sterker noodfonds met ander dan landbouwgeld

De EU reserveert 125 miljoen euro om de impact van de handelsoorlog met Rusland op land- en tuinbouw te milderen. Die centen kunnen wel eens vlug opgesoupeerd zijn, zo leert ons de analyse die Boerenbond maakte van de Russische importban. Alleen ons land exporteert al voor tientallen miljoenen euro’s groenten, fruit, vlees en zuivel richting Rusland. De economische schade voor de ganse Unie is niet te overzien. “De EU moet met meer geld over de brug komen”, klinkt het unisono bij ABS, Boerenbond en de federaties van de verschillende sectoren. Vlaams minister-president Geert Bourgeois en landbouwminister Joke Schauvliege scharen zich achter die boodschap.

De studiedienst van Boerenbond slaagde er op korte tijd in om een overzicht te geven van de impact die het Russisch handelsembargo heeft op de land- en tuinbouwsector in ons land. De ernst van deze crisis kan daardoor geïllustreerd worden met cijfers. Tel maar uit: België exporteert 85 miljoen euro aan peren naar Rusland, 40 miljoen euro varkensvlees exclusief vet en spek, 16 miljoen euro appels, 20 miljoen euro tomaten, 17 miljoen euro magere melkpoeder, 6 miljoen euro pluimveevlees, 5 miljoen euro wortelen, 4 miljoen euro paprika, 3 miljoen euro kaas, enz.

Hierboven gaat het om de directe verliezen die de sectoren lijden door de importban. Het indirecte effect op de prijsvorming van alle Europese landbouw- en voedingsproducten zou, op korte en lange termijn, nog veel zwaarder kunnen wegen. Dat maakt het bijzonder moeilijk om de totale impact van het Russische embargo in te schatten. Tijdens het overleg met de Vlaamse minister-president en de Vlaamse landbouwminister durfde dan ook geen van de getroffen sectoren de noodzakelijke schadeloosstelling ramen. “Ik heb geen glazen bol, de totale omvang van de schade zal achteraf moeten blijken”, verwoordde Boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche het treffend.

Zeker is wel dat de land- en tuinbouwers geen genoegen nemen met een broekzak-vestzakoperatie. “Het crisisfonds van het gemeenschappelijk landbouwbeleid wordt gefinancierd door inkomenssteun die afgehouden wordt van de boeren”, verduidelijkt Vanthemsche. Het overleg met de Vlaamse regeringsleiders en administraties stelt hem meer tevreden. Boerenbond deed daar een aantal voorstellen om het leed van land- en tuinbouwers te verzachten. De sector hoopt onder meer dat de Europese Commissie, mee op vraag van Vlaanderen, een uitzondering zal toestaan op de mededingingsregels. Dat zou producentenorganisaties toelaten om door middel van afspraken de prijs van groenten, fruit en andere landbouwproducten in de benen te houden.

Ook voor het Algemeen Boerensyndicaat is het cruciaal dat een extra noodfonds gespijsd wordt met andere middelen dan die uit het Europees landbouwbudget. Aangezien andere beleidsdomeinen binnen de EU als het ware een crisis afgeroepen hebben over de landbouwsector vindt voorzitter Hendrik Vandamme het vanzelfsprekend dat men nu de crisis niet uitsluitend met landbouwmiddelen moet bezweren. Zijn organisatie vraagt dat de markten op de voet gevolgd worden om eventuele verstoringen met de bijbehorende prijsverlagingen te kunnen opmeten.

Herstelmaatregelen moeten er volgens ABS op diverse niveaus komen. Op het Vlaams niveau is een task-force gewenst om de marktevolutie in relatie tot het boycot te bestuderen. Het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing en Flanders Investment & Trade spelen een cruciale rol bij het onderzoeken van alternatieve afzetmarkten. Financieel de boeren tegemoetkomen, kan door middel van een vervroegde uitbetaling van landbouwsteun en overbruggingskredieten. De federale overheid kan de sectorpijnen verzachten door werk te maken van een al langer gewenste aanpassing aan het belastingsysteem, een defiscalisatie van VLIF- en inkomenssteun en een vrijstelling van sociale bijdragen.

Op EU-niveau stelt ABS extra budget en exportstimulansen voorop. Aan tijdelijke opslag van landbouwproducten bewaart de organisatie geen goede herinnering, “liever overschotten uit de markt nemen dan dure opslag van producten die achteraf toch de markt op moeten”. Op de varkenssector wordt nog eens specifiek de aandacht gevestigd omdat er voor deze sector nog niets gedaan is terwijl Rusland voor Europees varkensvlees al langer een importverbod hanteert. Onder het voorwendsel van Afrikaanse varkenspest ging de grens begin dit jaar dicht, met zeer lage prijzen op de Europese markt tot gevolg. Tot slot richt ABS zich nog tot de burger met de vraag om solidariteit door het maximaal aankopen van inlandse producten.

Tijdens de persbriefing na het overleg met de sector werd gauw duidelijk dat Vlaams minister-president Geert Bourgeois en landbouwminister Joke Schauvliege goed naar de bekommernissen van de agrovoedingsketen geluisterd hadden. “De afspraak is dat we bij de EU aandringen op een versterking van de bestaande maatregelen en op bijkomende maatregelen zoals een vrijstelling van de mededingingsregels en een ruimer noodfonds dat met andere dan landbouwmiddelen gespijsd is”, aldus Bourgeois. Zijn collega Schauvliege heeft er mee voor gezorgd dat de Europese landbouwministers vervroegd samenkomen, op 5 september.

Zeven landen worden door het handelsboycot nog zwaarder getroffen dan ons land zodat de regering de maatregelen zal opvolgen die zij nemen. Bij Europa zal Vlaanderen pleiten voor het op elkaar afstemmen van nationale herstelmaatregelen. Belangrijk is ook dat de EU met een totaalaanpak voor de verschillende sectoren komt “want nu ligt de focus sterk op de fruitsector”. Met de peren die nu geplukt worden, zijn de problemen in deze sector natuurlijk zeer acuut. Dat werd maandag meteen pijnlijk duidelijk op de veilingen: van de anderhalf miljoen kilo peren die aangevoerd werden, geraakte 80 procent niet verkocht. Dat verklaarde Piet Vanthemsche aan VRT.

Onder het toeziend oog van minister Schauvliege is afgesproken dat experten van sector en administratie op korte termijn zullen samenzitten om een eensluidend advies aan groente- en fruittelers te kunnen geven over het al dan niet oogsten van de vruchten van hun werk. Ook moet dan duidelijk worden welke vergoeding tegenover niet oogsten zal staan. De minister beseft zeer goed dat de telers op twee benen hinken en een heldere boodschap verlangen. Met de perenpluk is ondertussen gestart zodat heel snel zal moeten blijken of het zinvol is om drie weken lang alle boomgaarden te oogsten.

Nog volgens Schauvliege zal VLAM dit najaar stevig promotie voeren voor groenten en fruit en kan het schoolfruitprogramma de afzet een handje helpen. De varkenssector wordt apart voor overleg uitgenodigd, terwijl de administratie voor alle land- en tuinbouwbedrijven zal nagaan welke oplossingen er zijn voor liquiditeitsproblemen. Overleg met de banken is daarbij aan de orde. Minister-president Bourgeois liet tot slot nog weten dat alle vestigingen van FIT in het buitenland in staat van paraatheid zijn en ook de permanente vertegenwoordiging bij de EU al veel werk verzet heeft.