Miscanthus als brandstof: “Veruit mijn beste teelt nu”

Een grote stofwolk rijst op boven het perceel van korteketenboer Peter Coucke uit Asse. De loonwerker is met een maïshakselaar bezig het miscanthusperceel van Coucke te maaien. Het betreft een rietachtig gewas dat tot drie meter hoog wordt. In het najaar sterft dit af om vervolgens in nieuwe scheuten door te groeien. “De oude miscanthus wordt dan in het voorjaar droog gemaaid”, vertelt Coucke.

Hij gebruikt het gewas voor de verwarming van zijn bedrijf. “Wij verwarmen hiermee onze woning, de woning van mijn schoonfamilie, ons gastenverblijf (verhuurd via Airbnb, red.) en de boerderij”, legt hij uit. Hof ter Vrijlegem is niet alleen de naam van de boerderij en het gastenverblijf. Het prijkt ook als logo op de koolzaadolie, mosterd, mayonaise en enkele andere producten die de familie Coucke-Saerens van hun eigen teelten maakt.

Potentiële teelt bij vernatting

Verwarming is één van de toepassingen van miscanthus, dat op zowel droge als natte ondergronden uit de voeten kan en daardoor gezien wordt als een potentieel waardevolle teelt in Vlaanderen. “In veel landbouwgebieden wil de overheid vernatten, waardoor de landbouw op zoek moet naar alternatieve teelten. Miscanthus zou zo’n teelt kunnen zijn”, vertelt Patrick Pasgang van Boerenbond.

Coucke geeft aan dat deze teelt momenteel zijn beste is. “Van een hectare win je 15 ton. Dat is het equivalent van 6.000 liter stookolie. Bij de huidige prijs van 1,6 euro betekent dat een opbrengst van 9.600 euro per hectare”, rekent Coucke voor. Maar dit is slechts het bedrag dat de korteketenboer bespaart door geen stookolie te moeten kopen.

In de praktijk wordt er veel minder betaald voor miscanthus. “De prijzen liggen momenteel rond de 100 euro per ton, waarmee de opbrengst per hectare op 1.500 euro uitkomt”, aldus Coucke, die dat wijt aan de beperkte afzetmarkt. Het is ook de reden waarom de teelt volgens hem in Vlaanderen nog maar beperkt van de grond komt.

Coucke ziet evenwel veel kansen voor het gewas dat veel koolstof opslaat, zowel boven als onder de grond. Hij wijst op alternatieve, hoogwaardige toepassingen die in andere landen ontplooid worden. “Vooral in Nederland wordt er veel geëxperimenteerd met het gebruik van miscanthusvezels in bouwmaterialen en ook wc-papier.  Ook liggen er mogelijkheden als vervanging van veen in de tuinbouw.”

Hoge valorisatie van koolzaad

Miscanthus is niet de enige lagekost- en lageopbrengstteelt die Coucke slim weet om te zetten in een rendabel gewas. Datzelfde geldt voor koolzaad, dat feitelijk de basis vormt voor zijn kostwinning. “Wij zijn de vierde generatie landbouwers op het bedrijf. Na de overname hebben wij de witloofteelt en de teelt van Belgisch witblauw afgestoten, omdat er grote investeringen nodig waren om deze rendabel te houden. Daarbij hadden we hier, in de rand van Brussel, te maken met dure grond en zijn we gaan kijken naar teelten die we in eigen producten konden verwerken en vermarkten”, vertelt hij.

Door het succes van de boerderijproducten is het koolzaadareaal inmiddels opgelopen tot 12 hectare. Om een gebalanceerde teeltrotatie te hebben, heeft Coucke ook aardappelen en graan in zijn teeltplan staan. Recent is daar ook mosterdzaad bij gekomen. Ook in dit nichegewas, dat hij tot eigen mosterd verwerkt, ziet de ondernemer veel potentieel.

Twee jaar geleden is Coucke gestart met een VLAIO-project om kennis te maken met de teelt van mosterd. Dat deed hij samen met acht andere boeren, vier verwerkers en met ondersteuning van Praktijkpunt Landbouw Vlaams-Brabant. In totaal bewerken de deelnemende boeren 20 hectare, wat de verwerkers vervolgens tot mosterd verwerken. Ook deze mosterd is opgenomen in het gamma van Hof ter Vrijlegem.

Meer potentieel voor mosterdzaad

Coucke geeft aan dat het project is afgelopen, maar dat de partijen verder willen. “Momenteel hebben we een projectaanvraag ingediend waarbij we kijken of we door inkruising van een koolzaadgen het mosterdzaad winterhard kunnen maken. Dat zou betekenen dat we al in het najaar kunnen zaaien en in de zomer mogelijk een betere opbrengst hebben dan nu”, legt hij uit.

Volgens de boer wordt er in België zo’n 20.000 ton mosterdzaad verwerkt in onder andere mayonaise. Canada, maar ook Oekraïne en Rusland zijn belangrijke leveranciers. De afhankelijkheid van deze twee Oost-Europese landen bleek bij het uitbreken van de oorlog, toen er plotseling een tekort aan mosterdzaad was. “Van een hectare kun je ongeveer 1.000 kilo mosterdzaad halen”, schetst Coucke het potentieel van lokaal mosterdzaad.

Waar de boer zich de voorbije jaren vooral focuste op de ontwikkeling van koolzaadverwerking, wil hij zich nu meer op mosterdzaad richten. Getuige daarvan is een gloednieuwe verwerkingsmachine op de site van het bedrijf, de voormalige witloofloods. “Deze machine hebben we uit China geïmporteerd en zij zuivert de mosterdzaden nog beter, waardoor ons zaad hoogwaardiger verwerkt kan worden”, besluit hij.