Extreme hitte stapelt wereldwijd risico’s op voor agrovoedingssector

In natuurgebieden geldt vandaag code geel voor brandgevaar. Het risico komt niet door een hittegolf, maar door aanhoudende droogte. Na de winter ligt er in de natuur vaak veel droog plantaardig materiaal zoals takjes en bladeren. Door weinig neerslag en veel zon droogt dit momenteel verder uit met brandgevaar als gevolg. In sommige regio’s ondervinden ook voorjaarsgewassen momenteel hinder van de droogte.

Droogtes zouden volgens de FAO wereldwijd één van de grootste bedreigingen kunnen worden. Dat stelt het nieuwe rapport ‘Extreme hitte en landbouw’ van de FAO in samenwerking met de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO).

Het rapport onderzocht welke impact extreme hitte heeft op het volledige agrovoedingssysteem. De onderzoekers concluderen dat extreme hitte een cumulatieve risicofactor is die bestaande zwakheden in het systeem versterkt. Ze treft de oogst rechtstreeks en onrechtstreeks met effecten die niet beperkt blijven tot het veld.

Gevaar schuilt in mix van effecten

Bij de meeste belangrijke landbouwgewassen begint de opbrengst af te nemen boven de 30 graden Celsius. Dat verstoort heel wat biologische processen: celwanden verzwakken, er worden giftige oxiderende stoffen geproduceerd en het stuifmeel wordt onder meer steriel. Bij sommige gewassen zoals aardappelen en gerst ligt dit kantelpunt lager dan 30 graden.

De gevolgen voor gewassen beperken zich niet alleen tot stress van de thermische schok. Het volledige gevaar van extreme hitte schuilt in de combinatie van verschillende complexe directe en indirecte effecten. Plotselinge hittegevolgen putten bijvoorbeeld de bovenste bodemlaag uit met gevolgen voor de wortelgroei van planten. Droge bodems brengen ook een grotere kwetsbaarheid mee voor erosie. Daarnaast heeft hitte ook tot effect dat er een verminderde irrigatiecapaciteit is en dat het de verspreiding van bepaalde plagen en ziekten bevordert. Extreme hitte werkt ook cumulatief. Ten opzichte van een opwarming van de aarde van 1,5 graden Celsius, verdubbelen de gevolgen van extreme hitte ruwweg bij een opwarming van twee graden Celsius en verviervoudigen ze bij drie graden.

De impact van extreme hitte op de landbouw is vandaag al wereldwijd zichtbaar, aldus het rapport. Zo zijn de opbrengsten van basisgewassen, zoals maïs en tarwe, met respectievelijk 7,5 en 6 procent gedaald per graad Celsius opwarming. Ook fruit- en notenbomen en natuurlijke bossen lijden productieverlies en krijgen vaker te maken met intense bosbranden.

Ook impact op vee en mensen

Het treft bovendien niet alleen gewassen. Voor de meest voorkomende veesoorten begint stress bij temperaturen boven de 25 graden Celsius, en iets lager voor kippen en varkens, die zichzelf niet kunnen afkoelen door te zweten. Boven die drempel zullen ze meer water drinken, minder eten en minder bewegen. Dit heeft gevolgen voor de productie. Bij melkkoeien zal onder meer het vet- en eiwitgehalte van de melk verlagen.

Extreme hitte eist ook zijn tol op de gezondheid van de arbeiders op het land en de bedrijfsvoering. Het aantal dagen per jaar waarop het simpelweg te warm is om te werken, kan oplopen tot 250 in grote delen van Zuid-Azië, tropisch Afrika en delen van Midden- en Zuid-Amerika.

Samen creëren de verliezen een gevaarlijke vicieuze cirkel, waarbij productietekorten leiden tot uitbreiding van landbouw, wat de uitstoot van broeikasgassen verhoogt en zo de klimaatverandering verder aanwakkert.

Innovatie en adaptieve maatregelen

Het rapport benadrukt de noodzaak van innovatie en adaptieve maatregelen. Het verwijst naar onder meer selectieve veredeling en gewaskeuze aangepast aan de nieuwe klimaatrealiteit, het aanpassen van plantperiodes en het wijzigen van beheerpraktijken die landbouwactiviteiten beschermen tegen extreme hitte. “Vroegwaarschuwings-systemen zijn ook een bijzonder belangrijk hulpmiddel om boeren te helpen bij hun reactie op extreme hitte”, klinkt het.

“Technische oplossingen zijn noodzakelijk”, geven de onderzoekers mee. “Maar in de lage- en middeninkomenslanden moet dit gepaard gaan met toegang tot informatie, onderwijs, bewustwording en training. Anders zullen ze nooit hun volledig effect behalen.”

"Het beschermen van de toekomst van de landbouw en het waarborgen van de wereldwijde voedselzekerheid vereist niet alleen het versterken van de veerkracht op de boerderij, maar ook internationale solidariteit en collectieve politieke wil om risico's te delen, en een resolute transitie weg van een toekomst met hoge emissies", aldus het rapport.