Europese evaluatie bevat weinig lof voor Vlaamse nitraataanpak in 2020-2023

Vlaanderen kent in vergelijking met andere lidstaten een hoge druk vanuit de landbouw op de waterkwaliteit. Zo’n 45 procent van de totale oppervlakte is landbouwareaal, dat is zeven procent meer dan het EU-gemiddelde. In 2020 bedroeg de veedichtheid op dat landbouwareaal 4,3 grootvee-eenheden per hectare. Dit ligt aanzienlijk hoger dan het EU-gemiddelde van 0,7 VE/ha en de Belgische veedichtheid van 2,51 in 2023.

Waterkwaliteit

In 2020-2023 daalden de Vlaamse nitraatconcentraties in 30 procent van de grondwatermeetpunten, maar stegen ze ook in 34,6 procent in vergelijking met de vorige rapporteringsperiode. Bij de meetpunten met een nitraatconcentratie van minstens 50 mg/l kwamen stijgingen vaker voor dan dalingen.

Van alle grondwatermeetpunten wordt 25,3 procent als nitraathotspot beschouwd. Het gaat hierbij om meetpunten met een nitraatconcentratie van minstens 50 mg/l of met een concentratie tussen 37,5 en 49,99 mg/l die een stijgende trend vertoont. Ten opzichte van de vorige rapporteringsperiode betekent dit een stijging met 2,3 procentpunt. De provincies met het hoogste aandeel zijn Vlaams-Brabant (37%), Limburg (29%) en Oost-Vlaanderen (26%).

In het oppervlaktewater is 8,9 procent van de meetpunten een nitraathotspot. Dit is een daling met 0,2 procentpunt in vergelijking met het vorige rapport. Zo’n 70 procent van de meetpunten in het oppervlaktewater vertoont nitraatconcentraties van minstens 10 mg/l, een niveau dat relevant is voor het risico op eutrofiëring.

Monitoringnetwerk

Het Vlaamse monitoringnetwerk voor grondwater heeft in vergelijking met het EU-gemiddelde een zeer hoge dichtheid. Er zijn 150 grondwatermeetpunten per 1.000  vierkante kilometer. In heel de EU is het gemiddelde acht. Voor oppervlaktewater heeft Vlaanderen 56 meetpunten per 1.000 km², wat ook hoger ligt dan het EU-gemiddelde (7).

Deze maand nog is er een evaluatie van start gegaan van de meetpunten. Dit op vraag van de landbouworganisaties tijdens de onderhandelingen van het zevende mestactieplan. De organisaties stellen al lang in vraag of de MAP-meetpunten wel een correcte graadmeter zijn voor de impact van bemesting op de waterkwaliteit, en dat er geen invloed is van externe bronnen.

Evalueren en versterken waar nodig

De EU spoort Vlaanderen aan om de maatregelen tegen nitraatvervuiling te evalueren en waar nodig te versterken. Dat advies komt voor Vlaanderen niet als een verrassing.

In februari 2023 startte de Europese Commissie een inbreukprocedure en stuurde die België een ingebrekestelling, waarin de Commissie haar bezorgdheid uitte over het feit dat Vlaanderen verschillende verplichtingen uit de Nitraatrichtlijn niet naleefde. De Commissie wees erop dat de waterkwaliteit in Vlaanderen sterk is verslechterd en dat de actieprogramma’s tot dan niet de beoogde resultaten opleverden.

In juli 2024 verwees de Commissie de zaak naar het Europees Hof van Justitie en ook vorig jaar stelde de Commissie België nogmaals in gebreke omdat Vlaanderen onvoldoende maatregelen neemt om nitraatverontreiniging te verminderen en voorkomen. Met maatregelen van MAP7 werd toen nog geen rekening gehouden.