"Consumptiemaatschappij verhult schuldvraag bedrijven"

Door ons consumptiepatroon als een individuele verantwoordelijkheid te bestempelen haal je de schuldvraag bij bedrijven weg. Dat zegt de Britse econoom Raj Patel. Volgens de Brit moeten we dringend leren opnieuw zelfstandig keuzes te maken als consument, zodat we “het plezier” van gezond voedsel weer ontdekken. Daarom stelt Patel onder meer een verbod op voedingsreclame voor jonge kinderen voor. “Ongezond en onverantwoord eten is een maatschappelijk, meer dan een individueel probleem.”

Wereldwijd kampen 2 miljard mensen met overgewicht en lijdt iets minder dan 1 miljard honger. Overgewicht is net zoals armoede een maatschappelijk probleem, meer dan een individueel, aldus de Britse econoom Raj Patel. “Hoe komt het dat wij nu in de winkel als gezondheidsfreaks etiketten en labels moeten afstruinen om er achter te komen wat we eten?”, zo vraagt Patel zich af. “Is ongezond en onverantwoord eten onze eigen schuld? Ik denk het niet. Het is een maatschappelijk probleem. Als we dat erkennen, dan kunnen we bedrijven verantwoordelijk stellen en ze regels opleggen om er wat aan te doen.”

Produceren bedrijven niet waar de consument om vraagt? “We worden overspoeld met informatie over eten”, zegt Patel. “Overal zijn verlokkingen, op uithangborden van McDonald's, in advertenties op televisie, billboards, etalages. Stop daarmee! Brazilië overweegt nu een verbod op voedingsreclame voor kinderen. Het stuit op enorme weerstand van de industrie, maar ik ben ervoor. Dat het werkt, zagen we toen reclame op rookwaar werd verboden. Als je ophoudt de consumptie te beïnvloeden, kunnen we weer zelfstandig keuzes maken.” 

“Het zou toch mooi zijn als we het plezier van lekker en gezond voedsel herontdekken”,denkt Patel. “En dat dan ook nog met respect voor het seizoen, het milieu en de mensen die er hard voor werken om het te produceren. Het betekent alleen wel dat we bereid moeten zijn er meer voor te betalen. Als academicus ben ik daarover pessimistisch, maar als burger optimistisch. Ik geloof in verandering van onderuit; dat we patronen kunnen doorbreken als we onze individuele krachten bundelen.” 

Patel verwijst daarbij naar onze geglobaliseerde wereldeconomie: “Wij moeten ons ervan bewust zijn dat mensen aan de andere kant van de wereld in álle opzichten de prijs betalen voor de producten die wij willen hebben. Boeren worden direct geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering of grootschalige landbouw. Als de oogst mislukt, hebben ze niets te eten. In tegenstelling tot bedrijven staan zij daarom wel open voor meer duurzame vormen van landbouw.”

Patel deed zijn uitspraken in de marge van de conferentie 'Climate Justice & Agrarian Justice: Linkages and Challenges', georganiseerd door het International Institute of Social Studies (ISS) in Den Haag. Centrale vraag: hoe 9 miljard mensen te voeden terwijl we ook te maken hebben met een klimaatverandering die de landbouwgrond bedreigt. “In de grootscheepse jacht op landbouwgrond voor voedsel, maar ook voor gewassen die dienen als biobrandstof of veevoeder, raken kleine boeren overal ter wereld in de verdrukking”, aldus nog Patel.