Onderzoek naar triazolen legt zwaartepunt West-Vlaamse drinkwaterproblematiek bij industriële lozingen
nieuwsSinds begin 2024 kampt West-Vlaanderen met verhoogde concentraties van 1,2,4-triazool in het drinkwater. De Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) reconstrueerde de triazolensporen en bracht verschillende bronnen in kaart. Bij het onttrekkingsgebied van De Blankaart in Diksmuide, waar de problematiek het meest uitgesproken is, blijken zeven voedselverwerkende bedrijven en drie zuiveringsinstallaties voor rioolwater de grootste bijdrage te leveren. Ook landbouw en het gebruik van farmaceutische producten bij mensen thuis en in ziekenhuizen dragen in beperktere mate bij aan de verhoogde concentraties.
VITO voerde het afgelopen jaar een brononderzoek uit naar 1,2,4-triazool in vier West-Vlaamse onttrekkingsgebieden van waterproductiecentra waar verhoogde concentraties werden vastgesteld. Het onderzoek bracht de herkomst van de verontreiniging in kaart en bevestigt dat de problematiek het sterkst speelt in waterproductiecentrum De Blankaart in Diksmuide. Waar de wettelijke Europese drinkwaternorm op 0,1 microgram per liter (μg/l) ligt, werden in De Blankaart regelmatig overschrijdingen gemeten met verhoogde concentraties tot 0,7 μg/l. Dat ligt boven de algemene norm, maar blijft binnen de tijdelijke normafwijking van 1 microgram per liter.
Triazolen via de Ieperlee in de Blankaart
De Blankaart onttrekt water uit de Blankaartvijver en de IJzer. Uit het onderzoek blijkt dat de verhoogde concentraties hun oorsprong hebben in de IJzer. Stroomopwaarts, nabij de Franse grens, werden nauwelijks overschrijdingen vastgesteld. De hogere waarden situeren zich voornamelijk verder stroomafwaarts, ter hoogte van de monding van het Ieperkanaal in de IJzer. Vooral de instroom van de Ieperlee blijkt er verantwoordelijk te zijn voor de zeer hoge concentraties.
Landbouw niet belangrijkste oorzaak drinkwatervervuiling Westhoek
18 november 2025Industriële lozing
De onderzoekers wijzen op een dominante bijdrage van directe lozingen door zeven voedselverwerkende bedrijven en het effluent van drie rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s). Via de rechtstreekse industriële lozingen komt 1,2,4-triazool in het oppervlaktewater terecht vanuit proceswater van bedrijven die landbouwproducten verwerken die met triazoolhoudende stoffen zijn behandeld. Ook het effluent van RWZI’s bevat industriële lozingen, maar ook huishoudelijk afvalwater en ziekenhuisafvalwater. In die laatste stromen zitten 1,2,4-triazoolhoudende geneesmiddelen afkomstig van thuisgebruik en van het afvalwater van het Jan Yperman Ziekenhuis. “Deze bijdragen bepalen in sterke mate de 1,2,4-triazoolconcentraties in het bronwater van de IJzer”, besluit het rapport.
Meer dan één sojabedrijf
Eerder werd al verwezen naar een sojaverwerkend bedrijf in Ieper als een belangrijke bron van vervuiling. Dat bedrijf produceert plantaardige eiwitten uit soja. Tijdens een persbriefing bevestigde de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) dat het om één van de belangrijkste lozingspunten gaat. Tegelijk benadrukte VMM dat de Ieperse voedingsverwerker niet de enige industriële bron is binnen het onttrekkingsgebied van De Blankaart.
In het rapport wordt ook verwezen naar een houtverwerkend bedrijf dat houten paletten behandelt en via biociden een potentiële bron van 1,2,4 triazool vormt. Daarnaast bevindt zich op het industrieterrein nabij de Ieperlee een chemisch bedrijf dat gewasbeschermingsmiddelen, reinigings- en ontsmettingsmiddelen produceert voor gebruik in de landbouw, voedselverwerking en grootkeukens. Beide bedrijven zijn aangesloten op de riolering. In de omgeving zijn bovendien ook meerdere aardappelverwerkende bedrijven actief, waarvan sommige rechtstreeks lozen in oppervlaktewater. Tot slot zijn er binnen het onttrekkingsgebied ook verschillende vlees- en zuivelverwerkende bedrijven met directe lozing.
Afbraakproducten van gewasbeschermingsmiddelen
Naast groenten en aardappelen die door voedingsbedrijven worden verwerkt, waarbij triazolen via proceswater in het water terechtkomen, speelt ook het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de omliggende landbouw een rol in de verontreiniging. In de analyse voor De Blankaart werden sporen aangetroffen van verschillende afbraakproducten van triazoolhoudende gewasbeschermingsmiddelen. “1,2,4-triazool heeft een brede antischimmelwerking en wordt toegepast in tien toegelaten bestrijdingsmiddelen. Twee daarvan zijn biociden die als houtconserveringsmiddel worden gebruikt”, wordt geduid in het rapport.
De bijdrage van landbouwactiviteiten in de omgeving van De Blankaart blijkt evenwel beperkt. Voor de waterproductiecentra Dikkebus en Zillebeke wijst het rapport landbouw wel aan als de dominante bron van verontreiniging, al is de problematiek daar minder uitgesproken dan in De Blankaart. Enkel in de zomerperiode werden er lichte overschrijdingen vastgesteld.
Voor het vierde waterproductiecentrum, De Gavers, werden in 2024 slechts enkele lichte overschrijdingen gemeten in het beperkte Vlaamse deel van het onttrekkingsgebied. In 2025 werden geen overschrijdingen meer vastgesteld. Het grootste deel van het onttrekkingsgebied ligt in Wallonië en Frankrijk en is niet in de analyse opgenomen.
Vervolgonderzoek en maatregelen
Momenteel legt Vlaams minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns (cd&v) de laatste hand aan Vlaanderens eerste strategisch plan voor drinkwaterbescherming. Hij wil het plan deze maand aan de Vlaamse regering voorleggen. “Het moet een sterker kader bieden om onze drinkwaterbronnen nog beter te beschermen, gericht op de reële risico’s”, aldus Brouns.
De betrokken bedrijven zoeken momenteel naar manieren om triazolen doeltreffend te verwijderen
Het plan voorziet onder meer een rapporteringsplicht van gewasbeschermingsmiddelen voor betrokken landbouwbedrijven. Vandaag moeten landbouwers al een teeltfiche verplicht invullen waarop staat welke gewasbeschermingsmiddelen er gebruikt worden op welk perceel. “Binnenkort zal het ook verplicht worden om dit actief te rapporteren”, klinkt het.
Intussen werden ook alle betrokken verwerkingsbedrijven gecontacteerd. “Zij onderzoeken momenteel de herkomst van triazolen in hun afvalwater en zoeken naar manieren om die stoffen doeltreffend te verwijderen”, aldus Brouns.
Met het VITO-bronnenonderzoek is nu duidelijk wie welke concentraties loost. Op basis van deze eerste analyse kunnen al maatregelen worden genomen, geeft VMM nog mee. Maar de puzzel is nog niet volledig gelegd. Verdere analyse zal nog moeten uitwijzen wat de uiteindelijke impact is van elk lozingspunt of bedrijf op de drinkwaterproductie. Zo liggen niet alle lozingspunten even dicht bij het innamepunt voor waterproductie.
Boerenbond: "Landbouw nam al veel verantwoordelijkheid, we verwachten dat anderen dit ook doen"
Volgens landbouworganisatie Boerenbond zijn al heel wat stappen genomen om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zo veel mogelijk naar beneden te halen. "Ze worden enkel gebruikt als het nodig is en dit op een verantwoorde en precieze manier", klinkt het. "Sinds dit jaar zijn er ook ruimere bufferzones van kracht ten opzichte van waterlopen. Recent zien we ook meer en meer de inzet en ontwikkeling van precisielandbouw met gesofisticeerde spuittoestellen en zeer gerichte inzet van bestrijdingsmiddelen."
"De landbouwsector nam al veel verantwoordelijkheid op en we blijven verdere stappen zetten om het risico te beperken. We pleiten er tegelijk voor dat er voldoende werkingsmiddelen voor handen blijven die cruciaal zijn voor bepaalde teelten. We verwachten dat ook anderen nu hun verantwoordelijkheid opnemen."
