Bart Dochy schrijft boek: “Wie de geschiedenis van landbouw niet kent, kan zijn toekomst niet vormgeven”

Bart Dochy is al zeven jaar voorzitter van de Vlaamse landbouwcommissie en burgemeester van de landelijke gemeente Ledegem. Ook heeft hij zijn eigen landbouwbedrijf. Stellen dat hij affiniteit heeft met de sector lijkt op zijn plaats. Hij kent de sector door en door. Maar hij merkte bij zijn collega’s op dat de historische context vaak vergeten wordt bij discussies over knelpunten en uitdagingen in de sector. Ook de publieke perceptie is volgens Dochy soms onterecht hard en ongenuanceerd. “De landbouw vandaag is het resultaat van een jarenlange evolutie, en dat verdient erkenning”, stelt hij.

Dus zette hij alles op een rijtje in een boek. “Niet als nostalgisch eerbetoon, maar als uitnodiging om met een open vizier naar de toekomst te kijken. Waarom is onze Vlaamse land- en tuinbouw vandaag zoals hij nu is?  Wat hebben we geleerd? En hoe maken we onze landbouw nog sterker, nog duurzamer, nog waardevoller?”

U nodigt mensen uit om met een open vizier naar de toekomst te kijken, werd het boek met eenzelfde open, objectieve blik geschreven?

Dochy: “Ik heb het verleden objectief beschreven met het doel een aantal onterechte vooroordelen weg te nemen. Het boek reikt ook niet dé oplossing aan. Die arrogantie heb ik niet. Het wil vooral aanzetten tot reflectie en erkenning creëren voor hoe we gekomen zijn waar we vandaag staan. Want wie zijn geschiedenis niet kent, kan moeilijk richting geven aan de toekomst.”

Hoe is de sector geworden tot wat ze vandaag is?

Dochy: “Doorheen de geschiedenis zijn de maatschappelijke verwachtingen vaak veranderd, en heeft de landbouwer zich telkens moeten aanpassen. Soms met tegenzin, soms met overtuiging, maar bij de blijvers altijd met veerkracht. Na de Tweede Wereldoorlog lag bijvoorbeeld de focus in Europa op voldoende en betaalbaar voedsel, waarbij landbouwers moesten kunnen leven van hun arbeid. In de jaren 60 kwam het Mansholtplan, dat naar industrieel voorbeeld inzette op minder maar grotere landbouwbedrijven. Het plan lokte hevige boerenprotesten uit, werd afgezwakt, maar werd in grote mate wel doorgevoerd. De Vlaamse boeren van die generatie die in de sector bleven, hebben die overgang met bravoure doostaan. Ze investeerden en vernieuwden, en deden dat met lef, visie en fierheid."

"Het productiestimulerende beleid werd uiteindelijk het slachtoffer van zijn eigen succes met structurele overproductie als gevolg. Ook het landschap onderging mee de gevolgen. Heggen verdwenen, akkers werden gedraineerd, beken werden rechtgetrokken. De biodiversiteit stond onder druk, en het contact tussen landbouwer en consument verminderde.”

“Sicco Mansholt, de eerste Eurocommisaris voor Landbouw, heeft met zijn plan een grote impact gehad op de sector en heeft mee bepaald hoe de landbouw er vandaag uitziet. Ik was dan ook verbaasd toen we in 2016 tijdens een parlementaire uitstap door zijn geboortedorp reden en slechts drie van de tien leden van de landbouwcommissie wisten wie hij was.”

“Na de decennia van groei en modernisering kreeg het GLB uiteindelijk een ander gezicht met nadruk op inkomenssteun, marktgerichtheid, plattelandsontwikkeling, en uiteindelijk naar een bredere transitie naar duurzaamheid en gezondheid in de voedselketen. Zo evolueerde de sector van hogere productiviteit naar kwaliteit. Door de successen hierin, ontstond een nieuwe focus op milieu en dierenwelzijn. Domeinen die voor de landbouwer vandaag steeds bepalender zijn.”

Je pleit voor meer trots voor de veerkracht van landbouwers, maar ook voor de agro-industrie. Maak je je daarmee niet onpopulair bij landbouwers? De industrie wordt vaak gezien als de boeman die hen in de greep houdt.

Dochy: “De agro-industrie is niet van bovenaf gegroeid, maar altijd organisch mee geëvolueerd vanuit de noden van de land- en tuinbouw. Landbouwers inspireren en dagen mechanisatie, verwerking, logistiek, onderzoek en veredeling uit. Landbouw reikt met andere woorden verder dan alleen de primaire productie, het is een economische activiteit die waarde creëert. Het is belangrijk dat we die dynamiek blijven erkennen. Samen vormen ze een keten van innovatie en topbedrijven van wereldniveau. De trots moet dan ook op de hele keten slaan. Dit betekent niet dat de spanningen binnen de keten ontkend mogen worden. Daar zijn heel wat werkpunten en uitdagingen voor de toekomst.”

“Daarnaast is het belangrijk om niet louter naar het economisch belang te kijken. De maatschappelijke impact kan niet miskend worden. Landbouwers zijn verbonden met plattelandsontwikkeling en hebben een sociaal element binnen de dorpsgemeenschap. Vroeger was dit nog meer uitgesproken, maar dit is vandaag zeker nog niet verdwenen. Denk aan de Sint-Eloois- of Sint-Isidoorfeesten die vandaag nog steeds worden gevierd, of de kerstlichtjesparades met tractoren die zeer populair zijn.”

Hoe actueel zijn de geschiedenislessen uit het boek vandaag nog?

Dochy: “Ik kan veel voorbeelden geven maar ik pik er eentje uit. Hoe komt het dat we vandaag suiker uit suikerbieten hebben?”

Geen idee?

Dochy: “Dat komt door een continentale blokkade (1806-1814) ten tijde van Napoleon. Hierdoor werd het Europese vasteland afgesneden van de import van Zuid-Amerikaanse suiker en werd er versneld ingezet op de ontwikkeling van suikerraffinage uit suikerbieten. Zo zorgde Napoleon ervoor dat Europa in snel tempo zelfvoorzienend werd in suiker. Het besef van strategische autonomie komt vaak uit noodsituaties. En vandaag geven we exact die strategische autonomie voor onze suikerproductie opnieuw uit handen via het Mercosurakkoord. Ik vind dat we de basisdoelstelling van voldoende voedsel niet mogen vergeten, niet bij handelsovereenkomsten maar ook niet bij de nieuwe focus op klimaat.”

In het laatste hoofdstuk stip je negen aandachtspunten aan om de toekomst van de landbouwsector te waarborgen. Een punt dat ondernemers uit de sector al decennialang aankaarten is de roep om eenvoudigere regels. Heb je er vertrouwen in dat die trend nog kan worden omgebogen?

Dochy: “Opmerkelijk genoeg heeft het digitale tijdperk geleid tot meer complexiteit, terwijl we nog nooit zoveel mogelijkheden hadden om complexe processen te vereenvoudigen. Maar ik zie het alvast positief in: alle huidige complexiteiten in de regelgeving zijn het resultaat van menselijke beslissingen, dit wil zeggen dat mens ook de macht heeft om de nodige vereenvoudigingen te maken. Ik vergelijk het beleid van de toekomst graag als een smartphone: zeer complex aan de binnenkant, maar wel uiterst gebruiksvriendelijk.”

Waar heeft de sector nog nood aan?

Dochy: “Een langetermijnvisie. De sector heeft al vaker aangetoond zich te kunnen aanpassen aan veranderende maatschappelijke verwachtingen, op voorwaarde dat daar duidelijkheid, perspectief, rechtszekerheid en respect tegenover staan. Dit missen we momenteel. We moeten vandaag vragen durven stellen over waar we naartoe willen.”

“Als we kiezen voor een strategische, toekomstgerichte voedselvoorziening, moeten we beseffen dat we daar ook landbouwers en een leefbaar platteland voor nodig hebben. Een strategisch landbouwbeleid moet ook rekening houden met milieu- en natuurdoelen, maar ook met het samenleven van mens en natuur. Dat betekent normen die haalbaar zijn, rechtszekerheid om te kunnen investeren en een beleid dat de landbouwer niet in een hoek duwt, maar respecteert en vooruithelpt.”

“Ik hoop dat mijn boek een bescheiden bijdrage kan leveren aan een achtergrond voor zij die straks het debat dienen te voeren over de toekomstvisie van de land- en tuinbouwsector.” 

‘Trotste Boeren. Het echte verhaal van traditie en innovatie in de Vlaamse landbouw’ van Bart Dochy ligt vanaf 31 januari in de boekhandel.