Agrovoedingsketen reageert op Panorama-reportage

De Panorama-reportage ‘De prijs van goedkoop eten’ op Canvas stelde de vraag in hoeverre supermarkten bepalen wat we eten en drinken en wat de prijs is die we daarvoor betalen. “De reportage geeft daarop een bijzonder eenzijdig antwoord”, reageren Boerenbond, zelfstandigenorganisatie UNIZO, de voedingsindustrie via FEVIA, de merkenfabrikanten via BABM en de supermarkten via Comeos. Zij pleiten voor een genuanceerd debat, een structureel ketenoverleg en een gezamenlijk streven naar een kwaliteitsvol voedingsaanbod.

Het klopt dat de Belgische voedingsketen wordt gekenmerkt door een sterke concurrentie, zowel binnen als tussen de verschillende schakels. Een sterke, competitieve markt is dan ook essentieel: het zet producenten aan om te innoveren, de handelaars om een betere dienstverlening te ontwikkelen en het leidt tot lagere prijzen voor de consumenten.

Maar wanneer concurrentie omslaat in een prijzenoorlog, dreigt er een probleem. De boeren kunnen dan hun (stijgende) kosten niet of nauwelijks doorrekenen aan de afnemers. Die voedingsproducenten kunnen zelf immers de kosten niet doorrekenen aan de winkelketens die onder prijsdruk staan van de consument. De vraag is maar of dit tot “tevreden” consumenten zal leiden. Dalende prijzen zijn in principe goed voor consumenten, zo lang het aanbod divers en kwalitatief blijft.

Kent de consument nog de echte prijs van voeding? Boerenbond, FEVIA, BABM, Comeos en UNIZO vragen het zich af. In België hebben we traditioneel een Bourgondische eetcultuur, wat zich vertaalt in consumenten die meer dan in onze buurlanden een relatief hoog belang hechten een kwaliteitsvolle voeding. De landbouw en voedingsketen speelt hierop in met een divers aanbod waaruit de consument kan kiezen, zowel qua smaakbehoefte als qua prijs.

Doorheen de jaren is de consument het echter gewoon geworden om steeds minder van het gezinsbudget aan voeding te besteden. Wanneer dat tot 40 jaar geleden nog bijna de helft was, is het aandeel van voeding en drank in het gezinsbudget vandaag gedaald tot nog slechts 12 à 13 procent. In crisistijden wordt de prijs steeds meer het doorslaggevend argument.

Een 'rat race to the bottom' dan maar? Binnen de Belgische agrovoedingssector groeit het besef dat dit niet de weg vooruit is. Een prijzenoorlog zal voor iedereen - boeren, verwerkers en handelaars - lagere en dalende marges tot gevolg hebben. Voorbeelden van prijzenoorlogen in andere landen tonen aan dat investeringen dan dalen en de diversiteit van het aanbod krimpt. Het is dus ook in het nadeel van de consument.

De Belgische agrovoedingsketen kiest voor een andere aanpak: sinds enkele jaren organiseren de partners zich binnen een structureel ketenoverleg. Eén van de concrete resultaten van dit ketenoverleg is de gedragscode voor faire relaties tussen aanbieders en kopers in de agrovoedingsketen.

Alhoewel de Panorama-reportage laat uitschijnen dat die gedragscode een maat voor niets is, biedt ze aan de verschillende schakels binnen de keten de mogelijkheid om geschillen te beslechten op een constructieve manier. De code voorziet in verschillende mechanismen waarmee iedere speler problemen kan aankaarten die gezamenlijk worden geëvalueerd en waar nodig bijgestuurd. Uiteraard blijft de marktwerking nog steeds gelden, maar met deze code willen de ondertekenaars de samenwerking binnen de keten verbeteren.

Investeren in duurzame productie, duurzame relaties in de keten en duurzame consumptie is, zeker op de lange termijn, de boodschap. Het is in ieders belang om samen de consument te overtuigen van de meerwaarde van kwaliteitsvolle Belgische voeding. Mede daarom lanceerde de sector Food.be, een platform om de kwaliteit, diversiteit en innovatie van Belgische voeding te promoten met de toepasselijke slogan ‘Small country. Great food’.

"België is geen eiland in de wereld. De EU is onze markt", zegt de agrovoedingssector. "Ook de EU moet een duidelijker kader creëren waarbinnen duurzame voedselproductie en -consumptie zich kunnen ontwikkelen." Daarom pleiten de partners van het Belgisch ketenoverleg voor het verder investeren in het Europese ketenoverleg om zo een gelijk speelveld te garanderen.

Boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche reageerde ook in De Tijd op de tv-reportage. “Er was altijd al een spanningsveld tussen de supermarkten en hun leveranciers. Het gaat er af en toe hard aan toe, maar het is niet zo dat de supermarkten de schuld moeten krijgen voor de lage prijzen. Het is complexer dan dat”, legt hij uit. De vrije markt bepaalt volgens Vanthemsche de prijs. “Het volstaat dat er goedkope Spaanse tomaten van 40 cent in de rekken komen om de Belgische boer in problemen te brengen.” Het ketenoverleg dient er bijvoorbeeld ook voor om elkaar de economische realiteit duidelijk te maken.