25ste Wereldmelkdag: Technologische sprongen zetten sector op koers voor de toekomst

“In het begin was er hier niet eens elektriciteit”, zegt grootvader Willy. “De room werd in bidons in de vijver gelegd om te koelen. En dan karnen om boter te maken.”

De oorspronkelijke boerderij was naar de normen van vandaag zeer kleinschalig, maar het werk was zeer arbeidsintensief. Slechts om de zoveel jaar kwam er een nieuwe technologische revolutie die het werk veel lichter maakte. Nadat Willy de fakkel had overgenomen van Michel, liet hij in 1967 een ruimere stal bouwen met een melkput. Het bedrijf ging van 15 tot 20 koeien naar 80 tot 100 koeien, die met behulp van een visgraatsysteem efficiënter gemolken werden.

Toch bleef het melken een serieuze dagtaak: twee uur in de ochtend en twee uur in de avond, inclusief opkuiswerk. In combinatie met al het andere werk op de boerderij heeft Willy zich niet verveeld.

Ingenieus voeren

Maar ook voor het digitale tijdperk ging Willy slim te werk. "Ik heb zo nog een automatische voedersilo gemaakt. Eigenlijk had ik die moeten patenteren", zegt hij met een knipoog.

"We spreken hier over ingekuild voer in een sleufsilo waarvoor een voerhek is geplaatst, zodat de koeien rechtstreeks uit de silo kunnen eten. Toen gingen de koeien ook nog op de weide", verduidelijkt Chelsay. "Tegenwoordig worden de verschillende grondstoffen vaak eerst gemengd in een voermengwagen en daarna aan de koeien gevoerd."

Vandaag werken de veehouders eenvoudigweg met een moderne voermengwagen of zelfrijder. "Met de oude methode wist je nooit hoeveel kilo voer een koe écht binnenkrijgt. Het is puur gokken. Als de melkproductie daalt, weet je niet of dat komt door te weinig voer, slecht voer of een zieke koe", zegt Chelsay.

"Bij de nieuwe methode weegt de computer op de wagen alles tot op de kilo nauwkeurig. Je weet precies hoeveel voer je voor het hek legt en wat er overblijft. Hierdoor weet je exact hoeveel de koeien hebben gegeten en kun je veel strakker sturen op hun gezondheid en de melkproductie.

De koe melkt zichzelf

Met de jaren werden nog nieuwe stallen gebouwd, en konden de Rooses 125 melkkoeien houden. Het aantal koeien is niet evenredig toegenomen met de hoeveelheid ruimte. De aandacht voor dierenwelzijn is de afgelopen decennia immers ook sterk toegenomen. “Vroeger werden koeien nog gebonden, vandaag hebben ze veel meer ruimte en een eigen ligbox”, zegt Kathy. “In ons geval met een waterbed.”

Die evolutie naar meer dierenwelzijn werd nog eens bestendigd met de recentste grote aanschaf op de hoeve: twee melkrobots. Een godsgeschenk voor de melkveehouders, en voor de runderen. “Bij de oude melksystemen moest je de koeien altijd komen halen, en moesten de dieren lang in de rij wachten tot het hun beurt was om gemolken te worden”, zegt Robbe. “Bij de melkrobot zijn het de koeien zelf die bepalen wanneer ze gemolken willen worden. Alles gebeurt automatisch.”

De robots betekenen een grote winst qua melkopbrengst en dierenwelzijn. In plaats van twee keer per dag, laten de koeien zich nu drie of soms zelfs vier keer melken. “Koeien zijn herkauwers, hoe meer ze liggen, hoe beter”, zegt Chelsay. “Zo produceren ze meer melk en voelen ze zich ook beter.”

“Vroeger hadden de koeien altijd de reflex om recht te staan wanneer je de stal binnenkwam. Want zagen ze de boer, dan wisten ze dat ze gemolken moesten worden”, zegt Robbe. “Nu blijven ze op hun gemak.”

Het resultaat: meer tijd voor andere taken en meer flexibiliteit. “De koeien hebben nog steeds dagelijkse zorg nodig, maar je hebt overdag veel meer vrijheid dan vroeger”, zegt Kathy.

Robots en computers

Menselijke input blijft wel nodig op de boerderij. Een computersysteem houdt bij welke koeien zich niet spontaan naar de melkrobot begeven. “Dan moeten wij hen begeleiden. Soms kan het wijzen op een kwetsuur”, zegt Chelsay. Ook het nakijken van de klauwen en de uiergezondheid is een dagelijkse bezigheid.

De dagelijkse check-up gebeurt in de stal maar ook digitaal. Elke onregelmatigheid wordt opgemerkt in een computersysteem, waardoor de boeren bij bijvoorbeeld ziekte snel kunnen optreden. “Mensen zullen denken dat we door de automatisering minder werk hebben, en dat klopt niet helemaal”, zegt Robbe. “Het werk is vooral minder fysiek intensief geworden. We moeten vaak achter de computer zitten.”

“Wat dat betreft hebben we ook onze mestrobot die het mest in de roosters schuift. Het vermindert onze uitstoot en houdt de stal ook proper zodat de dieren minder kans lopen op een infectie”, zegt Kathy.

Ondanks de nieuwe technologie blijft melkveehouderij een sector vol uitdagingen, waar hittestress en turbulente melkprijzen er slechts twee van zijn. Maar dat verdwijnt in het niets tegenover de passie en het enthousiasme waarmee de jongste lichting het succes van de vorige generaties wil verderzetten.

Nieuwe generatie

“Eigenlijk heb ik nooit iets anders willen doen. Als mijn vader iets deed op het veld en ik was er niet van op de hoogte, dan werd ik kwaad”, zegt Robbe met een lach. “Vandaag ligt mijn interesse vooral bij de koeien zelf.”

Robbes partner Chelsay is een dochter van varkensboeren, maar wil ook volop voor de koeien gaan. “Al van voor mijn relatie met Robbe lag mijn interesse meer bij deze dieren”, zegt ze. “Werken met varkens is meer routine, vind ik. Koeien daarentegen zijn heel kieskeurig en gevoelig. Onvoorspelbaarder, en dat maakt het leuk om met hen te werken.”

Cijfers tonen sector in bloei

Volgens VLAM is Wereldzuiveldag een goed moment om stil te staan bij de vele verwezenlijking van de sector. Melk is een cruciale natuurlijke voedingsbron en bovendien zeer waardevol voor België. De sector in zijn geheel heeft op het vlak van duurzaamheid, dierenwelzijn en innovatie grote stappen gezet.

65 procent van de melkveehouders produceert zelf duurzame energie via zonnepanelen, pocketvergisters of windmolens. Dit is een forse stijging ten opzichte van het jaar ervoor. “Het Vijverhof met zijn zonnepanelen en de energie-zelfvoorziening bij familie Vandebrouck zijn hier slechts één voorbeeld van”, klinkt het bij VLAM.

Ook het voeder is duurzamer geworden. 67 procent van de melkveehouders gebruikt reststromen uit de voedingsindustrie zoals bierdraf en bietenpulp als veevoeder. Dit vermindert de ecologische voetafdruk en gaat voedselverspilling tegen. Het gebruik van deze restproducten kan de methaanreductie per liter melk met 13 procent verlagen en de ecologische voetafdruk met 31 procent verminderen.

Tot slot is er de toenemende aandacht voor waterbeheer. 56 procent van de melkveehouders gebruikt alternatieve waterbronnen zoals regenwater. In de zuivelverwerking daalde het waterverbruik met 29 procent tussen 2012 en 2022.

Wat betreft dierenwelzijn en -gezondheid is er fors ingezet op stalcomfort. 79 procent van de bedrijven beschikt over een vrije loopstal en 66 procent voorziet minstens één koeborstel per groep melkkoeien. 83 procent van de melkveehouders werkt met een vaste dierenarts en 93 procent zet actief in op de bestrijding van dierziektes, met een focus op preventie. Ook antibiotica- en medicijngebruik gebeurt nu enkel bij hoge noodzaak.

Tot slot is deze oude stiel lang niet meer zo low-tech als men soms durft te vermoeden.  Artificiële intelligentie, sensoren en robots zijn een dagelijkse realiteit op een heleboel melkveehouderijen.