Spanningen stijgen tussen boeren en intendant Turnhouts Vennengebied

Zo’n 150 landbouwers verzamelden in een zaal in Ravels voor een officiële kennismaking met Frank Smeets, de nieuwe intendant die voor de Vlaamse overheid een ontwikkelingsplan moet uitwerken voor het maatwerkgebied dat zwaar is getroffen door het stikstofdecreet. In het gebied gelden strenge natuurdoelstellingen, waardoor de boeren vrezen voor hun toekomst.

Smeets was naar Ravels afgezakt op uitnodiging van de Stuurgroep Turnhouts Vennengebied, die de belangen van de boeren in het gebied vertegenwoordigt en al enkele keren met hem rond de tafel zat. “Wij hadden al in het eerste gesprek aangedrongen dat de intendant de boeren persoonlijk zou informeren rond de stand van zaken, gezien zij tenslotte de gevolgen van zijn ontwikkelingsplan zullen moeten dragen", verklaart Gunter Klaasen, bestuurslid van de Stuurgroep Turnhouts Vennengebied.

Smeets onderbroken door emotionele boeren 

De uiteenzetting van de plannen en het traject om tot een ontwikkelingsplan te komen waarin natuur en landbouw hand in hand zouden moeten gaan, bleef niet beperkt tot een monoloog van Smeets. De toespraak van de intendant riep veel emotionele vragen op uit het publiek, vragen waarop hij vaak geen antwoord kon geven.

De Limburger beaamt dat het een verhit overleg was. “Dat was ook wel te verwachten. Boeren verkeren in grote onzekerheid en die onzekerheid sleept al jaren aan. Op dit moment kan ik nog geen duidelijkheid verschaffen”, aldus de Intendant.

Volgens de oorspronkelijke timing moest de toenmalige intendant Piet Vanthemsche in maart 2025 zijn ontwikkelingsplan klaar hebben. Onder meer door het vertrek van Vanthemsche en de lange zoektocht naar een opvolger wordt dat plan nu pas begin volgend jaar verwacht. “In oktober verwachten we dat het hydrologisch onderzoek is afgerond”, aldus Smeets.

Op basis daarvan kunnen de allocaties van de habitattypen plaatsvinden. “Dan moet duidelijk zijn in welke gebieden we welke natuur gaan beschermen en welke mogelijke scenario’s er zijn om de doelstellingen te bereiken. Daarna kunnen we met de getroffen bedrijven concreet naar oplossingen zoeken, bijvoorbeeld door gronden te ruilen of waardevermindering te compenseren”, aldus Smeets. Hij herhaalde dat hij de boeren intensief wil betrekken bij het opstellen van het ontwikkelingsplan.

Smeets is op de hoogte van die mogelijkheid. “Maar dat kan alleen op basis van klimatologische of natuurlijke veranderingen. Economische argumenten, zoals bedreiging van de landbouw, zijn geen geldige reden”, zegt de intendant, die ook hierbij verwees naar het hydrologisch onderzoek. “Als uit onderzoek blijkt dat een ven droogvalt, dan kunnen we daar geen natuurherstel doen voor een doelsoort die niet tegen die droogte kan.”

Volgens Klaasen staat het als een paal boven water dat de natuurdoelstellingen onrealistisch zijn. Hij verwijst naar een studie van het wetenschappelijke instituut VITO. Hier is de conclusie dat de kritische depositiewaarden voor het Vennengebied onhaalbaar zijn, zelfs als alle landbouw in het gebied zou verdwijnen.

Nieuw onderzoek VITO naar kritische depositiewaarde

Smeets is minder stellig. “Die studie van VITO nuanceert dit gegeven in haar conclusie omdat er geen rekening wordt gehouden met het feit dat ook onze buurlanden hun stikstofuitstoot verminderen, dat er nieuwe technieken worden ontwikkeld en dat mogelijk onze levenswijze verandert.” Hij heeft het onderzoeksbureau dan ook gevraagd om verduidelijking en actualisatie van deze studie uit 2022.

Klaasen en de boeren maken zich weinig illusies over dat onderzoek, dat tegen het einde van dit jaar afgerond moet zijn. “Vreemd dat het VITO nu een nieuwe berekening moet doen.  Destijds waren ze ook al op de hoogte van reductio- inspanningen in zowel binnen- als buitenland.  Ze staan zelfs vermeld in de nota.  Ongetwijfeld zal moeten blijken dat de kritische depositiewaarden opeens wel haalbaar zijn. Maar wat zegt dat dan over het eerste onderzoek?  Dit lijkt het zoveelste onderzoek op bestelling. Het stikstofbeleid van de overheid is gestoeld op wankel wetenschappelijk bewijs dat voortdurend onderuit wordt gehaald.”

Wantrouwen en argwaan van de boeren 

Na jaren van onzekerheid heeft het vertrouwen in de overheid een flinke deuk gekregen en vieren achterdocht en argwaan hoogtij. Zo dringen de boeren al geruime tijd aan op een onafhankelijke hydroloog die de hydrologische studie van het INBO kan opvolgen. Op basis van onderschepte e-mails noemde Klaasen de hydrologische studie “gekochte wetenschap die rijdt voor de wensen van de natuurorganisaties”.

De overheid heeft inmiddels een budget voor een onafhankelijke hydroloog voor de boeren voorzien, maar volgens de leden van de stuurgroep zijn die middelen ontoereikend en de voorwaarden onaanvaardbaar. “De hydroloog mag alleen de studie van het INBO inkijken en wordt verder nergens bij betrokken. Bovendien moeten wij een contract ondertekenen waarin staat dat we niets mogen delen met derden tot het onderzoek is afgerond.”

Een halfjaar later lijkt ook de relatie met de intendant tot het vriespunt te zijn gedaald. Na het tonen van beelden uit de Commissie Leefmilieu dichtte Klaasen de intendant een ‘Natuurpunt-pet’ toe. Smeets, die die beschuldiging stellig ontkende, blijft ook na de rumoerige avond hoopvol. “Ik ben ervan overtuigd dat we tot een plan kunnen komen voor dit gebied waarin zowel natuur als landbouw een toekomst hebben.” Over de verwijten en kritiek aan zijn adres: “Ik zit al dertig jaar in de politiek. Ik ben wel wat gewoon.”