Cowcooling: Hoe koeien koel te houden tijdens een hittegolf
ReportageAl enkele dagen ligt de temperatuur ruim boven de dertig graden en vrijdag gaan we op sommige plaatsen zelfs richting veertig graden. Deze hoge temperaturen veroorzaken hittestress bij koeien, met een dalende vruchtbaarheid en melkgift tot gevolg. Melkveehouder Peter Capiau uit Maarkedal vond daarvoor het ei van Columbus. Met een douche aan het voerhek houdt hij zijn koeien koel.
Peter Capiau en zijn familie hebben onderdak gezocht in de overdekte oprit naar zijn huis waar de schaduw het aangenaam maakt. “Gisteren was het in de schaduw 38 graden. Het is eigenlijk te heet om buiten te komen”, verzucht de melkveehouder-akkerbouwer, die in het Oost-Vlaamse Maarkedal 180 koeien melkt en daarnaast 120 stuks jongvee houdt.
Waar de zon het binnenterrein verhit, valt de temperatuur in de hoge koeienstal alleszins mee. “De doorzichtige platen zijn gelaagd, waardoor ze isolerend werken en de grote warmte buiten houden”, vertelt de boer. De stal dateert van 2018 en maakte de uitbreiding van de veestapel van 50 naar 180 dieren mogelijk.
Bij de uitbreidingsaanvraag hield hij rekening met zijn areaal van 120 hectare. “Ik wil de mest op eigen land kunnen afzetten en de dieren voeden met zoveel mogelijk gewassen van eigen bodem”, verklaart hij. Naast maïs en gras voert hij ook graan van eigen land.
Hittestress speelde rol bij bouw stal
Bij de bouw van de stal hield hij zoveel mogelijk rekening met het koecomfort. De enige gesloten muur, aan de westzijde, moet de regen zoveel mogelijk buiten houden. De andere zijden van de hoge stal zijn open. “Zo is er maximale natuurlijke ventilatie en krijgen de koeien het in de zomer minder warm”, verklaart de boer.
Maar die natuurlijke ventilatie bleek niet voldoende. De koeien hadden toch last van hittestress, waardoor de melkgift op warme dagen met vijf liter per koe per dag terugliep. “Bovendien zien we de voorbije jaren steeds vaker hete dagen, waardoor het melkverlies alleen maar toeneemt”, aldus de boer.
Behalve een daling van de melkgift heeft hittestress volgens hem ook een impact op de gezondheid van de koeien. “De vruchtbaarheid vermindert en we zien ook meer problemen met de klauwgezondheid.”
Economisch verlies beperken
Om het economische verlies door hittestress te beperken, besloot de boer een systeem van ventilatoren en sprinklers aan het voerhek te installeren. Bij een bepaalde combinatie van temperatuur en luchtvochtigheid treedt het systeem automatisch in werking. De sprinklers boven het voerhek sproeien dan water uit als een soort douche. “Koeien kunnen niet zweten. Dit helpt hen om warmte te verdampen, waardoor ze enkele graden afkoelen. Daarnaast zorgen de ventilatoren voor extra luchtstromen.”
De melkveehouder ontdekte twee jaar geleden op Agriflanders het afkoelingssysteem van Cowcooling, een bedrijf uit Ieper dat voortkwam uit een melkveebedrijf. “Soaking (zo heet het systeem, red.) wordt veel toegepast in warme landbouwregio's, zoals Californië en Israël”, vertelt Oscar Capoen. Het bedrijf draait tijdens de hittegolf overuren en Capoen geeft aan dat lang niet alle boeren voorzorgsmaatregelen genomen hebben tegen hittestress. De voorbije jaren is er wel veel geïnvesteerd in ventilatoren, maar we zien op locatie ook nog vaak dat deze niet optimaal hangen en het effect daardoor beperkt is. Om hittestress te voorkomen is het belangrijk dat er bij de liggende dieren voldoende luchtsnelheid is.”
Drie liter minder verlies tijdens warme dagen
Capiau liet het systeem vorig jaar in augustus installeren en plukt er dit jaar de eerste vruchten van. “Hittestress kun je niet volledig voorkomen, maar het probleem is wel sterk afgenomen. In plaats van vijf liter melkverlies ligt dat nu rond de twee liter”, aldus de boer, die in de melkstal op zijn computer de ontwikkeling van de melkgift laat zien.
Na een eerste daling in mei is ook deze week opnieuw een lichte terugval van de melkgift waarneembaar. “Maar zonder het systeem zou die daling veel groter zijn geweest”, besluit hij.
Andere technieken om warmte buiten te houden
Naast het soaking-systeem zijn er nog andere oplossingen om de warmte buiten te houden. Melkveehouder Bart Schildermans uit Pelt past beneveling vóór de ventilatoren toe. Daardoor wordt er nevel de stal ingeblazen, wat een koelend effect heeft op stalniveau. "Ik ben heb sinds vijf jaar ventilatoren en sinds drie jaar de combinatie met beneveling. Het voorkomt de hittestress niet, maar zorgt er wel voor dat het sterk mindert. Op hete dagen, zoals deze week, kan de melkdip oplopen tot 2 liter per koe. Dat was voordien veel meer. Bovendien zien we geen afwerpingen of embryonale sterfte meer", laat hij weten.
Een ander systeem werkt met dakbevochtiging. Hiermee kun je de temperatuur in de stal met enkele graden verlagen. Het nadeel van dat laatste systeem is volgens Capiau, die ook deze optie bekeek, dat het behoorlijk waterintensief is. “Dat is bij soaking minder het geval. Het jaarlijkse waterverbruik ligt rond de 60.000 liter.” Hiervoor gebruikt de boer regenwater dat hij opvangt via de daken van zijn stal en afvoert naar een waterreservoir. Ook de ventilatoren en sprinklers worden duurzaam aangestuurd met stroom die hij opwekt via de zonnepanelen op zijn daken.
