Zijn uitbreidingen nog mogelijk in de glastuinbouwsector?

Een nieuw glastuinbouwbedrijf uit de Vlaamse grond stampen is theoretisch niet uitgesloten. Maar in de praktijk wordt het zo goed als niet meer gedaan. Dat bevestigen landbouworganisatie Boerenbond en adviesbureau SBB accountants en adviseurs. Het grootste struikelblok bij een opstart lijkt vooral de zoektocht naar een geschikte locatie om een serre te mogen bouwen.

Formeel bestaat er geen algemeen verbod om een glastuinbouwbedrijf te starten in agrarisch gebied. Daarnaast zijn er in Vlaanderen ook specifieke gebieden met een aangepaste bestemming speciaal voor glastuinbouw, zij het in zeer beperkte mate. Maar het is niet omdat er locaties zijn, dat je er ook gemakkelijk een vergunning krijgt om er een serre te bouwen. De site en de buurt moeten geschikt zijn voor de bouw van serrecomplexen die onder de huidige evolutie steeds groter worden. “Dat is momenteel de grootste bottleneck die we zien rond vergunningsverlening van glastuinbouw; de omwonenden, natuurorganisaties of gemeentes die zich verzetten tegen de ruimtelijke inpassing van nieuwe serrecomplexen”, vertelt Bart Baets, agrarisch bedrijfsadviseur tuinbouw bij SBB.

Minder bedrijven, maar wel groter

Binnen de glastuinbouwsector tekent zich al langer een combinatie af van schaalvergroting en een dalend aantal bedrijven. In 2010 telde Vlaanderen nog 1.096 gespecialiseerde glastuinbouwbedrijven, in 2024 blijven er daarvan 685 over. Tegelijk groeiden de overblijvende bedrijven sterk in oppervlakte. Bij de gespecialiseerde glastuinbouwbedrijven verdubbelde de gemiddelde oppervlakte van 1,12 hectare in 2010 naar 2,48 hectare in 2024. “Het is belangrijk dat bedrijven kunnen groeien om het leefbaar te houden gezien er steeds strengere regelgeving is en de kosten ook stijgen”, aldus Boerenbond.

Is groeien nog mogelijk?

Omdat starten of groeien op een nieuwe locatie uiterst moeilijk is, proberen een aantal bedrijven te groeien vanuit een bestaande bedrijfssite. Daarbij nemen ze de bestaande site over en voeren ze vernieuwingen door. “Maar als dit ook gepaard gaat met een uitbreiding, duiken vaak opnieuw problemen op”, aldus Boerenbond. “Veel gehoorde argumenten zijn onder meer de ‘draagkracht van de open ruimte’, mobiliteit en de watertoets. Dat terwijl glastuinbouwbedrijven slechts 0,2 procent van de totale oppervlakte cultuurgrond gebruiken, maar wel liefst 7,6 procent van de totale productiewaarde van de Vlaamse land- en tuinbouw realiseren.”

Complexe dossiers

Vorige maand zette Vlaams parlementslid Jurgen Callaerts (N-VA) de vergunningsverlening in de glastuinbouw ook op de agenda in de Commissie Landbouw. Hij sprak er over "kafkaiaanse toestanden" in de sector. “Het is zelfs moeilijk om aan een vergunning te geraken in de aangeduide concentratiezones voor glastuinbouw en in overleg met natuurverenigingen”, aldus Callaerts.

“Net als in andere landbouwtakken zijn de vergunningsdossiers zeer complex geworden en vergen ze veel technische onderbouwing. Maar als dit in orde is, merken we dat overheden doorgaans bereid zijn om gunstig te beslissen”, vertelt Baets. “Alleen stopt de procedure vaak niet bij een vergunningsbeslissing. Tegen een vergunningsbeslissing kunnen nog beroepen worden ingesteld. Als een dossier bij de Raad voor Vergunningsbetwistingen belandt, kan het volledige traject jaren aanslepen.”

Al zijn het niet alleen externen die zich kanten tegen een vergunningsbeslissing, ook de landbouwer die de vergunning heeft aangevraagd stapt wel eens naar de rechtbank als een overheid een vergunning weigert. Het resultaat is hoe dan ook hetzelfde: een jarenlange procedure en hoogoplopende kosten. Enx dat zonder garantie op succes. “Die onzekerheid knaagt bij hen”, klinkt het.

Vlaanderen houdt geen vergunningscijfers bij voor glastuinbouw

Hoe hard de vergunningsverlening in de glastuinbouwsector in het slop zit, kunnen we echter niet staven met cijfers. Niemand, zo lijkt. Want Vlaanderen houdt geen vergunningenregister aan, apart voor de glastuinbouwsector. Dat antwoordde Vlaams minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns (cd&v) op de vraag van Callaerts naar een evolutie in de aangevraagde omgevingsvergunningen. “Een vergunningsaanvraag voor glastuinbouw wordt in het omgevingsloket geregistreerd onder de algemene functie ‘landbouw’”, aldus de minister. “Er is geen gedetailleerde informatie over de aard van de landbouwactiviteiten die het voorwerp uitmaken van een vergunningsaanvraag.”

Glastuinbouw ontbreekt in toekomstig Beleidsplan Ruimte Vlaanderen

De Vlaamse overheid is ondertussen bezig met de opmaak van het ‘Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV)’, de opvolger van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen. Dit moet de krijtlijnen voor het ruimtelijk beleid in Vlaanderen bepalen voor de komende decennia. Binnen de opmaak is ook een beleidskader ‘Ruimte voor Landbouw’ in het vooruitzicht gesteld. “Op deze manier wordt erkend dat de land- en tuinbouwsector een sector is die de nodige ruimte nodig heeft en dat er wordt nagedacht hoe we die ruimte zo optimaal mogelijk kunnen inrichten”, aldus Boerenbond. “Maar in de conceptteksten ontbreekt momenteel de glastuinbouw als specifieke sector met haar specifieke uitdagingen.”

Volgens Boerenbond zijn de glastuinbouwers nochtans ook erg op zoek naar rechtszekerheid binnen het agrarisch gebied. “Er moet aandacht besteed worden aan de uitdagingen van de glastuinbouwsector. We benadrukken daarbij dat de glastuinbouwsector ook zeer divers is. Er zijn zeer gespecialiseerde serrebedrijven, maar ook bedrijven die de serreteelt combineren met openluchtteelten. Er zijn bedrijven die weinig energie-intensief zijn, maar er zijn ook sterk energie-intensieve bedrijven met een WKK. Om de diverse keuzes aan groenten, fruit en sierteeltproducten te kunnen produceren, moeten glastuinbouwbedrijven kunnen meegroeien met nieuwe evoluties. Er moet een werkbaar kader zijn en de rechtszekerheid moet met het BRV vergroot worden.”