Vraag naar bakspelt kan reden zijn om bioboer te worden
nieuws
De laatste jaren is er een stijgende vraag naar (biologische) spelt voor de voedingsindustrie. In opdracht van het project ‘Bio zoekt Boer – Bio zoekt keten’ ontwikkelde het West-Vlaamse landbouwkenniscentrum Inagro een praktijkgids om geïnteresseerde telers opnieuw vertrouwd te maken met de teelt van spelt en hen handvaten aan te reiken om de logistieke knelpunten weg te werken. Doordat spelt een graan is dat nog gepeld moet worden na de oogst (de kafjes worden mechanisch van de graankorrels verwijderd, nvdr.) komt er wat extra logistiek bij kijken.
Spelt is een ‘oergraan’ dat genetisch nauw verwant is met tarwe, maar in tegenstelling tot tarwe heeft spelt kafblaadjes die niet loskomen van de graankorrels. Bij het dorsen breekt de halm in losse aarpakketjes waarin twee of drie door kaf bedekte graankorrels zitten. Voor (humane) consumptie moet spelt eerst mechanisch ontdaan worden van de kafjes. Spelt werd courant geteeld totdat het vanaf het eind van de 19e eeuw meer en meer verdrongen werd door tarwe. Tarwe hoeft immers niet gepeld te worden en door veredeling waren er hogere opbrengsten mee te behalen. In België was spelt tegen 1950 praktisch verdwenen, behalve plaatselijk in de Ardennen. Een heropleving in Wallonië kwam er vanaf de jaren ‘80 onder impuls van het veredelingsprogramma van het Waalse landbouwonderzoekscentrum CRA-W. Het merendeel van die spelt was bestemd voor diervoeder.
De jongste jaren neemt het areaal terug toe door de grote vraag naar bakspelt. In Vlaanderen werd tot voor kort jaarlijks ongeveer 20 hectare biologische spelt geteeld. De totale Belgische speltoogst, bio en gangbaar samen, bedroeg afgelopen zomer bijna 126.000 ton. Het merendeel hiervan werd in Wallonië geteeld. In Frankrijk bedroeg het biologisch speltareaal 4.615 hectare in 2013. In Duitsland is spelt al langer ingeburgerd en neemt het biologisch areaal spelt, ongeveer 25.000 hectare groot, nog jaarlijks toe. Door de sterk toegenomen vraag naar spelt vanuit de voedingsindustrie is internationaal de vraag groter dan het aanbod en trekt de prijs erg aan. Prijzen van 600 à 800 euro en meer per ton ongepelde biologische spelt van bakkwaliteit waren de voorbije jaren geen uitzondering. De Vlaamse voedingsindustrie wordt doorgaans bediend door de internationale graanhandel maar er is een toenemende vraag naar lokaal geteelde granen.
De opdracht die ‘Bio zoekt Boer – Bio zoekt keten’ aan Inagro gaf, kende vier luiken: teelttechnische aspecten beschrijven, de logistiek omtrent het pellen optimaliseren, een rendabiliteitsbepaling van de teelt en het organiseren van twee kenniscirkels. Voor die kenniscirkels werden zowel gangbare als biologische telers uitgenodigd. De eerste bijeenkomst ging eind 2014 door in Verrebroek bij teler François Ongenaert, waar een eerste maal ervaringen werden uitgewisseld en een pel- en sorteerinstallatie kon bekeken worden. Zulke machines zijn in ons land vrij zeldzaam en sommige ervan worden enkel ingezet voor grote hoeveelheden. Stilaan investeren meer telers zoals Ongenaert en verwerkers in pelmachines voor beperkte tonnages.
De tweede kenniscirkel ging door op 3 maart bij Agribio in Havelange. Er werd een rondleiding gegeven door biologisch speltteler Bruno Greindl op het veld en in de machineloods. Vervolgens werd de stockage, verwerking, maalderij en bakkerij van Agribio bezocht. Vanuit het project ‘Bio zoekt Boer’ zal er ondersteuning gegeven worden aan gangbare landbouwers die interesse hebben in de omschakeling naar bio en net zoals Ongenaert en Greindl aan de slag willen gaan met de teelt van spelt. Vanuit de werking van ‘Bio zoekt Keten’ zullen er stappen genomen worden om de keten verder te ontwikkelen en de actoren hierin te begeleiden.
Inagro nam bovendien het initiatief om een rassenproef aan te leggen zodat de verschillende rassen ook onder Vlaamse omstandigheden beproefd en gedemonstreerd kunnen worden. Uit de rendabiliteitsstudie die het West-Vlaamse praktijkcentrum uitvoerde, blijkt de teelt van spelt financieel wel degelijk aantrekkelijk. Daarbij wordt rekening gehouden met een opbrengst van vier tot zes ton per hectare voor nieuwe variëteiten en slechts twee tot vier ton per hectare voor oude variëteiten, weliswaar bij een hoger eiwitgehalte en betere kwaliteit doordat ze minder ingekruist zijn met tarwe.
Om aan eenzelfde opbrengst te komen als biologische baktarwe en triticale moet een bioboer minstens drie ton spelt per hectare produceren aan een marktprijs van 600 euro per ton ongepelde spelt. Gepelde spelt zou verkocht moeten worden aan ongeveer 1.150 euro per ton aangezien er nog extra kosten bijkomen voor het pellen en schonen, bij een rendement voor het pellen van 65 procent.
‘Bio zoekt Boer’ en ‘Bio zoekt Keten’ zijn een gezamenlijk initiatief van Boerenbond, het Algemeen Boerensyndicaat en BioForum. Ze worden financieel gesteund door de Vlaamse overheid.
Beeld: Bio zoekt Boer
