Verkoop van sproeistoffen verliep stroef in 2015

De lage prijzen voor de belangrijkste landbouwgewassen doen zich ook in de toelevering aan landbouw voelen. Tijdens de viering van 75 jaar Phytofar verklaarde Matthew Phillips van het gespecialiseerde consultancybureau PhillipsMcDougal dat de mondiale markt voor gewasbeschermingsmiddelen met 9,6 procent kromp in 2015. Ook in Europa viel de afzet terug. De marktdips in de Europese verkoop van gewasbeschermingsmiddelen verlopen synchroon met de belangrijke wijzigingen van het landbouwbeleid: de verplichte braaklegging begin jaren ’90, de volledige ontkoppeling van steun en productie bij de invoering van de bedrijfstoeslagrechten in 2005 en nu zit er een impact van de vergroening aan te komen. “Een moeilijke markt”, aldus Phillips, ook vanwege de verscheidenheid aan teelten (o.a. groenten).

Phytofar, de belangenverdediger van de gewasbeschermingsmiddelenindustrie in ons land, bestaat 75 jaar en dat ging niet onopgemerkt voorbij. Voormalig VRT-journalist Paul Muys schreef het boek ‘Met voortschrijdend inzicht’. De middelen die de landbouw inzet om gewassen te beschermen tegen ziekten, plagen en onkruiden zijn grondig veranderd. Wat niet mee geëvolueerd is, dat is de perceptie bij het grote publiek. In het boek wordt een gans hoofdstuk aan ‘perceptie’ gewijd en ook Phytofar-voorzitter Goedele Digneffe kwam er tijdens de jubileumviering meermaals op terug.

In de uiteenzetting van consultant Matthew Phillips lag de focus op het economisch aspect, met name de verkoop van gewasbeschermingsmiddelen. Die heeft wereldwijd een moeilijk jaar achter de rug (-9,6% in 2015) door de lage prijzen voor de belangrijkste landbouwgewassen. Net zoals de handelaars in gewasbeschermingsmiddelen voelen ook de toeleveranciers van zaden de crisis bij hun klanten. Phillips toont een grafiek waarin de omzetdaling uit conventioneel zaaizaad op 10,5 procent geraamd wordt. Voor genetisch gemodificeerde gewassen spreekt hij van een daling met zes procent.

Ook in Europa viel de verkoop van gewasbeschermingsmiddelen fors terug in 2015. Voor de toekomst verwacht Phillips volumegroei in de nieuwe lidstaten, waar boeren per hectare meer gewasbeschermingsmiddelen gaan gebruiken, evenals een switch naar meer geavanceerde gewasbeschermingsmiddelen. In de oude lidstaten van de EU wordt een eerder bescheiden groei van de sector gedreven door het op de markt komen van nieuwe middelen.

Waar de sector mee worstelt, en wat tevens verklaart waarom er vooral multinationals in actief zijn, is de hoge kostprijs voor het op de markt brengen van een nieuwe actieve stof. “Veldproeven en risicoanalyses worden duurder. Fabrikanten zagen hun ontwikkelingskosten stijgen van 256 naar 286 miljoen dollar tussen 2005-2008 en 2010-2014”, verduidelijkt Matthew Phillips. In de lange zoektocht naar een actieve stof die zowel effectief als veilig is, sneuvelen veel gegadigden. Voor elk product dat marktrijp is, zijn er bijna 160.000 andere getest maar niet goed genoeg bevonden. In 1995 volstonden nog 52.500 producten in onderzoek om te leiden tot één geregistreerde actieve stof die een fabrikant op de markt kon brengen.

Ook duurt het steeds langer om met een actieve stof de goedkeuringsprocedure te doorlopen. Twintig jaar geleden ging daar ruim acht jaar overheen, nu is dat al meer dan 11 jaar. Dat vermindert de levensduur van een actieve stof. Hoe streng de evaluatie door Europa is, toont de consultant als volgt aan: “In Europa wordt maar 16 procent van de actieve stoffen ontwikkeld of op de markt gebracht, maar fabrikanten spenderen wel 40 procent van hun R&D-budget aan producten voor de Europese markt.” Het dalend aantal actieve stoffen is een mondiaal probleem want landbouwers beschikken over almaar minder (chemische) wapens om de belagers van hun teelten te bestrijden. Een grafiek van het aantal actieve stoffen in ontwikkeling duikt naar beneden, van een 70-tal nieuwe stoffen vijftien jaar geleden tot een 40-tal nu.

Tijdens het paneldebat dat daarop volgde, opende Bernard Haspeslagh (Ardo) scherp door te stellen dat de landbouw het in de toekomst met minder gewasbeschermingsmiddelen zal moeten stellen. “De beperkingen van overheidswege zijn een feit, maar de grootste beperking zal misschien wel komen van de consument die daarin gevolgd wordt door de retail.” Peter Jaeken, secretaris-generaal van Phytofar, wou niet gezegd hebben dat dit slecht nieuws is voor zijn leden-fabrikanten. “Van een gezondheidszorg zonder geneesmiddelen gaat een mens niet langer leven”, probeert Jaeken het met een boutade. Voor hem is het een vaststaand feit dat gewasbeschermingsmiddelen net zo nodig blijven. “Onze industrie staat er over 100 jaar nog”, klinkt het, al zal het mogelijk met andere producten dan vandaag zijn.

De elf grootste fabrikanten van gewasbeschermingsmiddelen spenderen momenteel ruim zeven procent van hun R&D-budget aan biopesticiden. Richting 2019 zou dat aandeel verder stijgen tot meer dan negen procent. Het aandeel biopesticiden in de wereldwijd verkochte gewasbeschermingsmiddelen groeit dan ook. In ons land wordt het door Phytofar al geschat op 10 tot 20 procent van het totaal verkochte volume. Behalve bioboeren maken ook gangbare landbouwers er gebruik van om hun teelten te beschermen met een geïntegreerde aanpak. Het groeiend marktaandeel van biopesticiden typeert volgens Phytofar-voorman Peter Jaeken de gewasbeschermingsmiddelenindustrie: “Het gaat niet over volume maar over toegevoegde waarde voor voedselproductie, en daar zal onze sector voor blijven zorgen.”