"Strijd tegen protectionisme voorlopig gewonnen"

Ondanks veel alarmkreten en geschreeuw hebben overheden al met al weinig invoerbeperkingen opgelegd. Het internationale handelsregime heeft zijn grootste test sinds de Grote Depressie met vlag en wimpel doorstaan. Dat schrijft Dani Rodrik, hoogleraar politieke economie aan de Harvard University, in een opiniestuk in De Tijd.

Volgens Rodrik verklaren drie zaken de opmerkelijke veerkracht van de internationale handel: ideeën, beleid en instellingen. "Economen zijn bijzonder succesvol geweest in het overbrengen van hun boodschap aan beleidsmakers - ook al bekijkt de gewone man import nog vrij argwanend. Niets weerspiegelt dat beter dan het feit dat 'protectie' en 'protectionisten' spottende termen geworden zijn".

Rodrik meent dat de ideeën van de economen nooit zo ver hadden kunnen doordringen zonder belangrijke veranderingen in de onderliggende configuratie van politieke belangen in het voordeel van vrijhandel. Voor elke arbeider en firma die negatief geraakt wordt door vrije handel, is er minstens één arbeider of firma die verwacht voordeel te halen uit de toegang tot buitenlandse markten.

"Die laatste groep is steeds luider en krachtiger geworden, vaak vertegenwoordigd door grote multinationale bedrijven", stelt Rodrik. In zijn jongste boek vertelt Paul Blustein hoe een voormalige Indiase minister van Handel ooit zijn Amerikaanse tegenhanger vroeg hem een foto te bezorgen van een Amerikaanse boer: 'Ik heb er eigenlijk nog nooit één gezien', schertste de minister. 'Ik heb alleen Amerikaanse conglomeraten gezien die zich uitgaven voor boeren'.

Maar uiteindelijk moet de betrekkelijke volgzaamheid van de gewone arbeiders over handelskwesties toegeschreven worden aan iets helemaal anders, schrijft Rodrik. Hij verwijst naar de veiligheidsnetten die opgetrokken werden door de welvaartsstaat. Die zorgen ervoor dat de nood aan ruwere vormen van handelsbescherming afneemt.

"Als de wereld tijdens deze crisis niet in de afgrond van het protectionisme is gestort, zoals dat gebeurd is in de jaren dertig, moet de meeste eer gaan naar sociale programma's die conservatieven en marktfundamentalisten graag zouden willen slopen", zegt Rodrik. Maar de strijd is volgens hem nog niet gestreden. "De grootste uitdaging voor de wereldeconomie is de onvermijdelijke botsing tussen China's nood om steeds meer fabrieksgoederen te produceren en Amerika's nood om zijn budgettaire tekorten in te perken".