Hoe digitalisering onze voedselvoorziening kwetsbaar maakt
nieuwsDe werking van de supermarktgroep Ahold-Delhaize is ernstig verstoord nadat het bedrijf slachtoffer werd van een hack. Het cyberincident heeft geleid tot lege schappen in de supermarkten in zowel Nederland als Vlaanderen. Het incident legt de kwetsbaarheid van onze voedselvoorziening bloot. “Albert Heijn is in Europa al decennia een voorloper in digitalisering. Dat verklaart mede het succes in Vlaanderen, maar maakt de keten ook gevoelig voor cyberaanvallen. Het sterke punt is tegelijkertijd de achilleshiel.”
Een cyberincident noopte de Nederlandse supermarktketen afgelopen weekend ertoe een groot aantal IT-systemen offline te halen. Als gevolg hiervan trad een ernstige storing op in de logistiek en de bevoorrading van de winkels, met lege schappen en een haperende bezorgdienst als gevolg.
Ook in Vlaanderen, waar AH 89 supermarkten heeft die vanuit Nederland worden bevoorraad, zijn de problemen zichtbaar, vooral in de schappen met groenten en fruit, vlees en zuivel. Volgens een woordvoerster van Albert Heijn in ons land worden de winkels nog steeds beleverd, maar gebeurt dat wat trager.
Ook Delhaize, dat samen met Albert Heijn onder de moedergroep Ahold-Delhaize valt, is getroffen door de hack. Zo kan Delhaize geen beroep doen op het interne bevoorradingssysteem en vertrouwt de supermarktketen op een alternatief systeem, waarbij de winkels worden beleverd op basis van de volumes die de voorbije weken werden besteld. Zelfstandige winkeluitbaters (zoals die van AD Delhaize en Proxy Delhaize) hebben toestemming gekregen om zich tijdelijk bij externe leveranciers te bevoorraden.
Over de oorzaak van het cyberincident doet het bedrijf in afwachting van het onderzoek nog geen uitspraken. Voorlopig bevestigt het dat het niet om een hack gaat. De CEO van de supermarktketen liet dinsdag weten dat de systemen geleidelijk weer zijn opgestart, maar dat de gevolgen nog dagen of mogelijk zelfs een week kunnen aanslepen in de winkels.
Het voorval bij Ahold-Delhaize roept vragen op over de kwetsbaarheid van onze voedselketen. “Maar dat geldt niet alleen voor onze voedselketen. De wereld is verregaand geconnecteerd via IT-systemen. Ook andere sectoren zijn hierdoor gevoelig voor bijvoorbeeld cyberaanvallen”, vertelt Retail-expert Stefan Van Rompaey, hoofdredacteur van het vakblad RetailDetail.
Algemene kwetsbaarheid IT-incidenten of hacks
Hij wijst ook op de cyberaanval op de koelinstallaties van het Deense Danfoss, die op dit moment veel schade veroorzaakt bij Franse supermarkten zoals Intermarché. Hackers verhoogden vanop afstand de temperatuur in de koelinstallaties tot 50 graden, waardoor veel producten bedierven. De Belgische retailfederatie Comeos liet aan omroep VRT weten dat supermarkten in ons land die samenwerken met Danfoss geen problemen ondervinden met de koelinstallaties.
Volgens Van Rompaey is Albert Heijn al decennialang een voorloper op het gebied van digitalisering en slimme systemen om de bevoorrading aan te sturen. Om die reden verklaarde AH-CEO Marit van Egmond ooit dat Albert Heijn "steeds meer een techbedrijf wordt dat voeding verkoopt". Het uitgekiende IT-systeem, dat de vraag volgt en voorspelt, maakt het mogelijk om de voorraden te beperken.
Albert Heijn heeft hieraan een Just-in-Time (JIT) delivery-systeem gekoppeld en bevoorraadt sommige winkels zelfs meerdere keren per dag. “Het zorgt ervoor dat supermarkten weinig stock moeten aanhouden en er ook minder derving is”, vertelt Van Rompay. Vooral bij groenten, fruit, vlees en zuivel levert dit kostenvoordelen op. Dit verklaart mogelijk waarom de gaten in de schappen zich vooral bij deze producten voordoen.
Sterke opmars in Vlaanderen
Volgens Van Rompaey verklaren deze doorgedreven digitalisering en logistieke systemen mee het succes van Albert Heijn. Experts wijzen ook op de verkoopstrategie met grote kortingen. De supermarktketen is sinds 2011 actief in Vlaanderen en wist op korte termijn een marktaandeel van negen procent te veroveren. In 2016 volgde de samensmelting met Delhaize, waarbij beide ketens onder andere een deel van hun inkoop bundelden.
Sinds de samensmelting met Ahold, de moedergroep van Albert Heijn, kende Delhaize ook een groeiperiode. De verzelfstandiging van een groot aantal supermarkten in 2024 zou daar volgens Van Rompaey ook een rol in hebben gespeeld. De retailexpert verwacht dat Ahold-Delhaize bij het huidige tempo weldra Colruyt van de troon zal stoten als marktleider in Vlaanderen.
De retailexpert meent dat er weinig alternatieven zijn om onze voedselvoorziening te beveiligen, behalve de gaten in de IT-systemen te dichten. In Nederland is Albert Heijn met een aandeel van 40 procent de onbetwiste marktleider in de supermarktsector. Dat maakt de Nederlandse voedselvoorziening in theorie nog kwetsbaarder dan de Vlaamse. “In Vlaanderen heeft marktleider Colruyt momenteel een marktaandeel van 28 procent, op de voet gevolgd door Ahold-Delhaize”, stelt hij.
Consumenten moeten voorraad voor acht dagen aanleggen
De kwetsbaarheid van onze voedselvoorziening was voor het Nederlandse ministerie van Landbouw aanleiding om een onderzoek te laten uitvoeren door het Nederlandse Clingendael Instituut en de Erasmus Universiteit. In het rapport, dat vorige maand werd gepubliceerd, adviseerden de onderzoekers Nederlanders om een grotere noodvoorraad aan eten aan te leggen: voor acht dagen in plaats van drie.
Uit een van de scenario’s die de onderzoekers onder de loep namen, bleek dat de voedselvoorziening via supermarkten bij een combinatie van factoren (langdurige hevige regen en een grote stroom- en IT-storing) wel twee weken kan stokken. Naar aanleiding van het rapport hebben ze de overheid geadviseerd om met de supermarkten en hun toeleveranciers in gesprek te gaan om een minimale noodvoorraad aan te houden in hun magazijnen.
