Onderzoek: Supermarkten doen te weinig tegen onrecht in toeleveringsketens

De focus op eerlijke handel lijkt zich te beperken tot een aantal producten. In de ketens van bananen en cacao maken supermarkten wel werk van eerlijk inkomen, maar een integrale aanpak voor alle risicoproducten ontbreekt. Dat stelt Rikolto op basis van het rapport op initiatief van de denktank Question Mark.

Het onderzoekt vergelijkt de vijf grootste Belgische en zes grootste Nederlandse supermarkten in wat ze doen tegen misstanden in hun toeleveringsketen. Lidl doet het met voorsprong beter dan de andere Belgische supermarkten. “Het brengt namelijk gedetailleerd zijn ketens met hoge risico’s in kaart, zoals cashewnoten uit Ivoorkust en sinaasappels uit Brazilië, en adresseert die risico’s met actieplannen”, stelt Rikolto.

Ook de supermarkt Colruyt heeft een inhaalslag gemaakt in de ranglijst, mede dankzij projecten in zijn toeleveringsketens om de leefomstandigheden van landbouwers te verbeteren. Maar zelfs bij de beter scorende supermarkten blijft er veel werk aan de winkel.

Kennis is er, maar de aanpak blijft beperkt

 “Supermarkten hebben mede de verantwoordelijkheid om mensenrechten te waarborgen, waaronder een eerlijke betaling aan boeren en arbeiders, voor álle producten die in hun schappen liggen”, zegt Charlotte Linnebank, directeur bij Questionmark. “Zolang dat niet gebeurt, houden ze oneerlijke handel in stand. Niet willens maar wel wetens.”

Onwetendheid is volgens het rapport steeds minder een excuus. Zo zouden supermarkten steeds beter op de hoogte zijn van de risico’s die in hun toeleveringsketen bestaan, maar wordt er niet altijd naar gehandeld. Zo houden veel supermarkten te weinig rekening met kleine landbouwers. Het rapport vraagt supermarkten om de inkooppraktijken te organiseren op een wijze die kleinschalige landbouw niet schaadt, en dat supermarkten bij lokale overheden pleiten om kleine landbouwers te ondersteunen.

Hoopgevende signalen

In sommige gevallen leidt die kennis effectief tot actie bij de supermarkten. Zo rapporteert Colruyt actief over risico’s op schendingen van mensenrechten in ketens, zoals rijst uit Pakistan. “De Belgische supermarkten hebben gezamenlijk toegezegd om een leefbaar inkomen te realiseren voor cacaoboeren en arbeiders op bananenplantages”, meldt Rikolto. “Die gezamenlijke aanpak lijkt voorzichtig effect te hebben op cacaoproducten. Lidl en Colruyt verkopen nu chocoladerepen die boeren verzekeren van een leefbaar inkomen. Lidl heeft in februari toegezegd dit jaar alleen nog chocoladerepen in de schappen te hebben liggen waar de boer eerlijk voor betaald wordt.”

“Deze stappen geven hoop,” zegt Jelle Goossens van Rikolto. “Het is cruciaal dat de supermarkten de geleerde lessen ook toepassen op alle andere risicoketens, zoals koffie.”

Ook op andere domeinen is er werk aan de winkel. Zo hebben supermarkten weinig oog voor vrouwenrechten in hun ketens. Geen enkele supermarkt pakt actief de loonkloof aan in zijn toeleveringsketens, terwijl ze allemaal erkennen dat vrouwen gemiddeld aanzienlijk minder verdienen dan mannen. De uitzondering is Lidl, dat als enige actieplannen heeft om geweld tegen vrouwen te voorkomen en komaf te maken met de loonkloof.

Naast Rikolto steunen ook Oxfam Novib en Solidaridad uit Nederland dit onderzoek. Lees het volledige rapport hier.