Ons Kookboek viert 100-jarig bestaan: “Vroeger las je hier hoe je een varken thuis slacht”
nieuwsDe voorverkoop is afgetrapt van de kookbijbel ‘Ons Kookboek’. Die zal op 27 januari 2027 zijn honderdste editie uitbrengen. Een eeuw geleden bracht de Boerinnenbond – het huidige Ferm – de eerste editie uit van dit legendarische receptenboek. Witloof met ham en kaas, vol-au-vent en stoofvlees waren honderd jaar geleden al onklopbare klassiekers, maar niet elke pagina heeft de tand des tijds doorstaan. ‘Tot 1985 las je hier nog hoe je een varken thuis kon slachten”, zegt Rebecca Thierfeldt van het Centrum Agrarische Geschiedenis CAG.
In 1927 rolde de eerste editie van ‘Ons Kookboekje’ van de persen. Ondanks het verkleinwoord in de titel ging het toen al om een klepper van 400 recepten. De eerste pagina’s openden met een les voedingsleer, over de verschillende voedingsstoffen en de samenstelling van een volwaardige maaltijd. Daarna volgden spijskaarten of voorbeeldmenu’s, maar het allereerste recept geprint in Ons Kookboekje was de fond der fonds: ‘vleeschnat of bouillon’.
Sinds 1 oktober ligt een unieke jubileumeditie van Ons Kookboek in voorverkoop. Ferm vergezelt deze editie van een heus feestjaar rond koken, gezond eten en verbondenheid. “Het boek volgde en bepaalde mee een eeuw lang de evolutie van hoe we koken, eten, vieren en samenleven”, meldt Ferm. “Als unieke kroniek van honderd jaar Vlaamse voedingscultuur kreeg het terecht een plaats in de Canon van Vlaanderen.”
In totaal zijn er al 2,5 miljoen exemplaren van Ons Kookboek in de keukens beland.
Jubileumeditie en historische expo
De jubileumeditie bevat ruim 650 recepten en verhalen over de evolutie van onze eetcultuur, historische beelden, praktische kooktechnieken en bijdragen van experts over voeding, feesten, gezondheid en duurzaamheid. De recentste kookinnovatie wordt ook meegenomen in dit receptenboek: voor het eerst staan er airfryergerechten in Ons Kookboek. Ook tips rond gluten-of lactosevrije voeding zijn nu meer bon ton dan in de tijd van schrijver Gerard Walschap.
Voor de historische inhoud werkte Ferm samen met het Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG). “De expo zal door vijf Vlaamse steden reizen en gaat van start in Leuven op Erfgoeddag, 18 april 2027, en eindigt op 13 februari 2028”, zegt Rebecca Thierfeldt van CAG.
De expo loodst bezoekers door honderd jaar culinaire geschiedenis, ingekleed in de setting van vijf tijdsblokken. “We hebben met Ferm een oproep gedaan voor oud keukentextiel om de expo in een historische huiselijke sfeer in te kleden.”
Gezinskost voor iedereen
CAG ging in gesprek met de oudste leden van Ferm om te leren hoe de vroegere edities van Ons Kookboek werden samengesteld. Het waren immers zij die bepaalden welke recepten hun plekje in deze kookbijbel waard waren. Vaak waren het recepten die ze zelf al gebruikten voor hun gezin, of die via lezersbrieven in het ledenblad tot bij de bond waren geraakt.
“Uit de interviews merk ik dat de link met het platteland heel belangrijk is”, zegt Thierfeldt. “Veel recepten bevatten seizoensgebonden en duurzame ingrediënten, verkrijgbaar in korte keten. In de latere edities zie je steeds meer de invloeden van buitenlandse gerechten, maar die kwamen ook vroeger al aan bod. De Vlaamse versie van spaghetti bolognaise is een bekend gegeven natuurlijk, en zelfs macaroni stond in 1927 al in ‘Ons Kookboekje’. Dat werd ook plaatselijk gemaakt bij fabrieken zoals Remy in Wijgmaal. Het ging toen vaak om macaroni in combinatie met een stukje vlees of vis. Pas in de jaren 60 en 70 wordt pasta echt een deel van de Vlaamse eetcultuur.”
Van thuisslacht tot inmaken
Nog opmerkelijk in de oude edities is het hoofdstuk rond dieren slachten. “Tot 1985 kon je lezen hoe je je varken thuis moest slachten, en pas in de editie van 1999 verdwijnt het hele hoofdstuk over de slacht. Het is opmerkelijk hoe dit zo lang fundamenteel hoorde bij dit boek, want ik ben zo vrij om te veronderstellen dat slacht vandaag zeer ver-van-mijn-bed is bij de gemiddelde Vlaming.”
Nog een praktijk die nu amper nog aan bod komt, is de techniek van het steriliseren. Vroeger was dat heel belangrijk op het platteland, zodat mensen ook nog in de winter groenten en fruit konden eten. Vandaag is het inmaken van groenten weer trendy bij sommigen, maar zo gangbaar als vroeger is het niet meer.
Vlaamse klassiekers
De naamsverandering van ‘Ons Kookboekje’ naar ‘Ons Kookboek’ gebeurde even na de Tweede Wereldoorlog. Een evidentie. “Maar er is nooit een officiële communicatie gebeurd waarom precies beslist werd de titel aan te passen”, zegt Thierfeldt. “Waarschijnlijk vond men de naam niet meer toepasselijk voor een kanjer van een boek dat één kilo weegt.”
De grootste sterktes van het kookboek blijven overeind. Er is geen gebrek aan kookboeken die leren hoe we ons kunnen uitsloven met niet-alledaagse ingrediënten zoals dragonazijn, 'nduja of mirin, maar Ons Kookboek zet eenvoud en alledaagsheid voorop. “Ons Kookboek kent vele klassiekers die je ook écht doordeweeks kan klaarmaken, en het is nog altijd één van de enige kookboeken waarin je kunt leren hoe je aardappels moet koken of een ei moet bakken.”
Ons Kookboek kent vele klassiekers die je ook écht doordeweeks kan klaarmaken, en het is nog altijd één van de enige kookboeken waarin je kunt leren hoe je aardappels moet koken of een ei moet bakken
De voorverkoop van de jubileumeditie start op 1 oktober 2026 via de webshop van Ferm en via Standaard Boekhandel, zowel online als in de winkels.
Bron: Eigen berichtgeving
Beeld: CAG, Ferm
