Ons Kookboek viert 100-jarig bestaan: “Vroeger las je hier hoe je een varken thuis slacht”

In 1927 rolde de eerste editie van ‘Ons Kookboekje’ van de persen. Ondanks het verkleinwoord in de titel ging het toen al om 400 recepten verdeeld over 158 pagina's. De eerste pagina’s openden met een les voedingsleer, over de verschillende voedingsstoffen en de samenstelling van een volwaardige maaltijd. Daarna volgden spijskaarten of voorbeeldmenu’s, maar het allereerste recept in Ons Kookboekje was de fond der fonds: ‘vleeschnat of bouillon’.

Sinds 1 oktober is de unieke jubileumeditie van Ons Kookboek in voorverkoop. Ferm vergezelt deze editie van een heus feestjaar rond koken, gezond eten en verbondenheid. “Het boek volgde en bepaalde mee een eeuw lang de evolutie van hoe we koken, eten, vieren en samenleven”, meldt Ferm. “Als unieke kroniek van honderd jaar Vlaamse voedingscultuur kreeg het terecht een plaats in de Canon van Vlaanderen.”

In totaal zijn er al 2,5 miljoen exemplaren van Ons Kookboek in de keukens beland.

Jubileumeditie en historische expo

De jubileumeditie bevat ruim 650 recepten en verhalen over de evolutie van onze eetcultuur, historische beelden, praktische kooktechnieken en bijdragen van experts over voeding, feesten, gezondheid en duurzaamheid. De recentste kookinnovatie wordt ook meegenomen in dit receptenboek: voor het eerst staan er airfryergerechten in Ons Kookboek. Ook tips rond gluten-of lactosevrije voeding zijn nu meer bon ton dan in de tijd van schrijver Gerard Walschap.

Voor de historische inhoud werkte Ferm samen met het Centrum Agrarische Geschiedenis (CAG). “De expo zal door vijf Vlaamse steden reizen en gaat van start in Leuven op Erfgoeddag, 18 april 2027, en eindigt op 12 februari 2028 in Hasselt”, zegt Rebecca Thierfeldt van CAG.

De expo loodst bezoekers door honderd jaar culinaire geschiedenis, ingekleed in de setting van vijf tijdsblokken. “We hebben met Ferm een oproep gedaan voor oud keukentextiel om de expo in een historische huiselijke sfeer in te kleden.”

Gezinskost voor iedereen

CAG ging in gesprek met de oudste leden van Ferm om te leren hoe de vroegere edities van Ons Kookboek werden samengesteld. Het waren immers zij die bepaalden welke recepten hun plekje in deze kookbijbel waard waren. Vaak waren het recepten die ze zelf al gebruikten voor hun gezin, of die via lezersbrieven in het ledenblad tot bij de bond waren geraakt.

“Uit de interviews merk ik dat de link met het platteland heel belangrijk is”, zegt Thierfeldt. “Veel recepten bevatten seizoensgebonden en duurzame ingrediënten, verkrijgbaar in korte keten. In de latere edities zie je steeds meer de invloeden van buitenlandse gerechten, maar die kwamen ook vroeger al aan bod. De Vlaamse versie van spaghetti bolognaise is een bekend gegeven natuurlijk, en zelfs macaroni was in 1927 al een vaste waarde in ‘Ons Kookboekje’. Niet als exotische nieuwkomer maar als lokaal geproduceerd deegwaar in de fabrieken van Remy in Wijgmaal, Soubry in Roeselare en Anco in Turnhout. Toch wordt het in die tijd nog niet beschouwd als volwaardige vervanger voor brood of aardappelen. Het krijgt meestal een plaats bij de voor- en tussengerechten. In de edities van de jaren 1930 verschijnen steeds meer bereidingen: macaronipudding, een groente- en een vleesschotel met macaroni en ook een visgerecht. Spaghetti doet zijn intrede in 1964, op het moment dat Belgische gezinnen de Italiaanse keuken steeds meer ontdekken dankzij de Italiaanse gastarbeiders. In 1972 is de lijst met pastarecepten in Ons Kookboek sterk uitgebreid, een evolutie die mooi aansluit bij de internationalisering van onze keuken, met Aziatische rijstschotels en Mediterrane groenten. Pasta was tegen dan echt ingeburgerd in de Vlaamse keuken.”

Vlaamse klassiekers

Doorheen de jaren onderging het boek enkele opvallende uiterlijke veranderingen. In 1936 verscheen voor het eerst de iconische omslag met de dampende soepkom, een beeld dat nog decennialang, tot in de jaren 1960, het gezicht van het kookboek zou bepalen. Twee jaar later, in 1938, verdween ook het verkleinwoord uit de titel: Ons Kookboekje werd voortaan gewoon Ons Kookboek. Die naamswijziging weerspiegelde mooi hoe het werk inmiddels was uitgegroeid van een bescheiden handleiding tot een gevestigde waarde.

De grootste sterktes van het kookboek blijven overeind. Er is geen gebrek aan kookboeken die leren hoe we ons kunnen uitsloven met niet-alledaagse ingrediënten zoals dragonazijn, 'nduja of mirin, maar Ons Kookboek zet eenvoud en alledaagsheid voorop. “Ons Kookboek kent vele klassiekers die je ook écht doordeweeks kan klaarmaken, en het is nog altijd één van de enige kookboeken waarin je kunt leren hoe je aardappels moet koken of een ei moet bakken.”

De voorverkoop van de jubileumeditie start op 1 oktober 2026 via de onskookboekvanferm.be en via Standaard Boekhandel, zowel online als in de winkels.