"Ommekeer in voedselproductie kan conflicten vermijden"

Speciaal VN-rapporteur voor het recht op voedsel Olivier De Schutter stelde dinsdag zijn eindverslag voor waarin hij pleit voor het heruitvinden van de landbouw. "De strijd tegen nieuwe voedselcrisissen, klimaatopwarming en armoede kunnen we alleen winnen door meer kleinschalige, ecologische landbouw. Als we het roer niet snel omgooien, worden straks oorlogen uitgevochten voor land, water en voedsel", zegt hij in De Tijd.

Drie jaar na de voedselcrisis in 2008 is het werk van De Schutter alleen maar relevanter geworden. "De prijzen van de meeste landbouwgewassen liggen vandaag zelfs hoger dan tijdens het hoogtepunt van de voedselcrisis in 2008", verklaart De Tijd.

Meer duidelijkheid over de voedselvoorraden van landen, zouden de markten minder nerveus maken. Daar gaat De Schutter althans vanuit in zijn rapport. Al beseft hij dat het klimaat druk zal blijven zetten op de voedselprijzen. "Overstromingen en droogtes volgen elkaar in zodanig snel tempo op dat het geen toeval meer is", meent De Schutter.

De VN-rapporteur schuift een deel van de schuld ook in de schoenen van de VS en de EU die fiscale stimuli voorzien voor biobrandstoffen. "Dat veroorzaakt een stormloop op beschikbare landbouwgronden, terwijl die broodnodig zijn om de bevolking te kunnen voeden", legt De Schutter uit. Hij pleit voor een internationale gedragscode voor de productie van biobrandstoffen.

De prijsschommelingen worden volgens hem nog verergerd door het groeiend aantal speculanten op de derivatenmarkt voor landbouwgewassen. "De prijs weerspiegelt niet langer het spel tussen vraag en aanbod of de beschikbare stocks", zegt De Schutter, "daardoor ontstaan gevaarlijke zeepbellen."

Hij is het niet eens met de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN die ervan uitgaat dat onze voedselproductie tegen 2050 met maar liefst 70 procent moet stijgen. De Schutter denkt dat zowel vleesconsumptie als biobrandstofproductie uit landbouwgewassen gaan matigen en vindt dat een vermindering van de voedselverspilling onvoldoende in rekening is gebracht door de FAO.

Dat Afrikaanse boeren niet succesvol kunnen zijn met kleinschalige landbouw, noemt hij een groot misverstand. "De arbeidsproductiviteit van de industriële landbouw ligt veel hoger, maar kleinschalige landbouw levert veel hogere opbrengsten per hectare op", verklaart De Schutter in De Tijd. "Bovendien is er nog niet echt geïnvesteerd in kleinschalige vormen van landbouw. Landen die dat wel hebben gedaan, zoals Malawi, zijn er bijzonder succesvol mee."

Grootschalige landbouw beschouwt De Schutter als een model om voedsel tegen lage prijzen te produceren voor de wereldmarkt, maar noemt hij ongeschikt om de armoede te bestrijden. "Brazilië heeft de strijd tegen honger en ondervoeding alleen kunnen winnen dankzij kleinschalige landbouw", is de VN-rapporteur overtuigd. Hij verklaart dat door een onderscheid te maken tussen het relatief kleine aantal hyperconcurrentiële agrobedrijven die gericht zijn op de export van suiker, maïs en soja en de familiale landbouwbedrijven die 80 procent van het voedsel voor de binnenlandse markt leveren.

Wanneer we er niet in slagen onze landbouw duurzamer te maken, vreest De Schutter voor grote geopolitieke conflicten voor vruchtbaar land en vers water. "Beide zijn cruciaal voor de productie van voedsel", aldus De Schutter. Na twee zware voedselschokken acht hij de kans groter dat landen rekening zullen houden met zijn advies. "Anders dan drie jaar geleden is er nu een momentum om ingrijpende beslissingen te nemen", zegt De Schutter. "De komende maanden zullen uitwijzen of regeringsleiders de juiste keuzes maken."