Nieuwe lidstaten treuzelen met liberaler grondenbeleid

Bij de uitbreiding van de Europese Unie naar het oosten kregen de nieuwe lidstaten te horen dat ze tien jaar de tijd kregen om hun grondenbeleid aan te passen. In 2014 liep de overgangsperiode af zodat het voor een EU-burger uit een ander land mogelijk moest worden om landbouwgrond te kopen in Bulgarije, Hongarije, Letland, Litouwen en Slovakije. In de praktijk draaide dat anders uit want deze landen ontmoedigen nog steeds buitenlandse investeerders. De Europese Commissie heeft hen daarvoor formeel op de vingers getikt en overweegt naar het Europees Hof van Justitie te stappen.

Vijf lidstaten in Oost- en Centraal-Europa talmen met de omvorming van hun grondenbeleid: Bulgarije, Hongarije, Letland, Litouwen en Slovakije. Ze lijken niet erg happig op buitenlandse investeerders in hun landbouwsector, of op West-Europese boeren die daar hun geluk komen beproeven. Ze hoeven maar naar Roemenië te kijken om te weten welk risico dat inhoudt: een exponentieel stijgende grondprijs die de eigen boeren buitenspel zet. In Roemenië is naargelang de bron al 700.000 tot 1 miljoen hectare grond in buitenlandse handen. Tussen 2007 en 2013 konden buitenlanders enkel grond kopen via een joint venture met een Roemeense firma. Sedert 2014 kan het zonder restricties.

Liever dan te riskeren dat hun eigen landbouwers buitenspel worden gezet, stellen vijf andere nieuwe lidstaten een liberalisering van het grondenbeleid zo lang mogelijk uit. Ondertussen is het geduld van de Europese Commissie op want de overgangsperiode liep in 2014 af. De wetgeving die in de plaats is gekomen, wordt door Brussel evengoed af geserveerd als te belemmerend voor het vrij verkeer van kapitaal en de vrijheid van vestiging. Het werkt afradend voor buitenlandse investeringen.

Helemaal vrij moet het grondenbeleid in Oost-Europa niet worden, maar de beperkingen moeten proportioneel zijn en mogen andere EU-inwoners niet discrimineren. Binnen bepaalde voorwaarden kan het verijdelen van speculatieve aankopen daaraan voldoen. In Bulgarije en Slovakije moet je langdurig in het land wonen als je grond wil kopen. Hongarije heeft grondaankopen door buitenlandse rechtspersonen volledig onmogelijk gemaakt en hanteert ook de verplichting dat de koper het land zelf moet bewerken. Ook in Letland en Litouwen moet de koper kunnen aantonen dat hij een actieve landbouwer is.

De deadline voor Bulgarije, Hongarije, Letland, Litouwen en Slovakije is inmiddels verstreken. De Commissie beoordeelt nu of hun beleid voldoende werd bijgestuurd na de laatste aanmaning die dateert van eind mei. Zo niet, dan moeten zij zich verantwoorden voor het Europees Hof van Justitie.