"Een derde ging niet naar landbouw en amper resultaat": Europees Rekenhof vernietigend voor innovatieprogramma EIP-AGRI
nieuwsHet Europees investeringsprogramma EIP-AGRI heeft met bijna 1 miljard euro aan middelen amper resultaten geboekt. Dat blijkt uit een vernietigend rapport van de Europese Rekenkamer (ERK). De aanzienlijke EU- en nationale financiering om innovatieve landbouwpraktijken te bevorderen, leverde zelden innovaties op die nuttig en praktisch toepasbaar waren of breed werden ingevoerd. Bijna een derde van de projecten had nauwelijks of niets te maken met landbouw.
Tussen 2014 en 2022 werd er bijna 1 miljard euro aan Europese en nationale middelen geïnvesteerd in EIP-AGRI, maar dat leverde amper resultaten op. Dat stelt de ERK. De auditors bevelen aan de focus meer te richten op de praktische behoeften van landbouwers, de projectselectie te verbeteren en de resultaten effectiever te verspreiden.
Het innovatieprogramma werd in 2012 gelanceerd en gefinancierd vanuit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het Europese Horizonprogramma. Binnen het GLB voor 2014-2022 werden met dit instrument meer dan 4.000 innovatieprojecten ondersteund. Deze projecten moesten door samenwerking tussen boeren, onderzoekers, adviseurs en agrovoedingsbedrijven de productiviteit en duurzaamheid van de landbouw vergroten. Maar de praktijkresultaten zijn nu niet naar wens.
Projecten hadden vaak niets met landbouw te maken
De auditors merkten ook op dat bijna een derde van de onderzochte projecten nauwelijks of niets te maken had met de landbouw. Sommige projecten waren gericht op bijvoorbeeld industriële voedselverwerking of retailbranding. Zo richtte een project in Polen zich op de industriële productie van boter en leverde het een beperkte bijdrage aan de economische duurzaamheid van lokale zuivelproducenten. Een ander project in Spanje betrof uitsluitend het versterken van het merk van een supermarktketen.
Meer dan de helft van de projecten leverden volgens de auditors geen succesvolle innovaties op. In veel gevallen hadden projecten geen praktisch resultaat, speelden zij in op nichebehoeften of kwamen zij vooral particulieren ten goede. De auditors troffen ook gevallen aan waarin geld werd gebruikt voor investeringen die waarschijnlijk anders ook zouden zijn gedaan, zonder duidelijke voordelen voor de bredere sector.
Nog een opmerking van de ERK is dat de projectresultaten vaak niet werden gedeeld, terwijl dat wel de bedoeling was. Slechts bij ongeveer de helft van de projecten werd de opgedane kennis gedeeld, en maar zes van de 18 projecten met bruikbare resultaten leidden tot innovaties die op grote schaal zijn toegepast.
Hoe minder landbouwers betrokken, hoe slechter de resultaten
De EU-lidstaten stimuleerden zelden veelbelovende innovaties op lokaal niveau en bij landbouwers. Terwijl het GLB juist financiering bood voor trainingen, opleidingen en adviesdiensten. Tot slot stelden de auditors vast dat er geen synergieën werden benut met onderzoeks- en innovatieprogramma’s van de EU, zoals Horizon 2020. Geen van de 70 onderzochte projecten maakte gebruik van deze financiering, hoewel voor de periode 2014-2020 meer dan 1,5 miljard euro was uitgetrokken voor landbouw- en bosbouwonderzoek.
“Innovatie is onmisbaar als de landbouwsector haar economische, ecologische en sociale duurzaamheid wil versterken”, zegt João Leão, het ERK-lid dat verantwoordelijk is voor de controle. “Het EU-instrument voor innovatie bij boerenbedrijven had meer waar voor zijn geld kunnen opleveren. Kansen werden gemist doordat niet werd ingespeeld op de praktische behoeften van landbouwers."
Kansen werden gemist doordat niet werd ingespeeld op de praktische behoeften van landbouwers
Het rapport werd opgesteld op basis van een steekproef van 70 projecten in Spanje, Frankrijk, Nederland en Polen. De onderzoekers constateerden dat innovatiepotentieel zelden doorslaggevend was bij de projectselectie. Ook was de betrokkenheid van landbouwers doorgaans beperkt en was er onvoldoende aandacht voor hun innovatiebehoeften.
Dat is zonde, want uit de controle bleek wel dat actieve betrokkenheid van boeren bij projecten niet alleen de slaagkans vergrootte, maar ook de kwaliteit van de ontwikkelde innovaties verbeterde. Zo leidde een project voor droogzaaien in de rijstteelt ertoe dat deze techniek in een hele regio in Spanje werd ingevoerd.
