"Niet ten koste van landbouw maar samen met landbouw"

Daags nadat bioloog en journalist Dirk Draulans in Knack de landbouwsector van “een desastreuze invloed op onze leefomgeving” beschuldigde, komt er reactie. Wanneer gaan boeren beseffen dat ze niet almachtig zijn in het bepalen van wat er met onze natuur mag gebeuren, vroeg Draulans zich af. Wanneer gaan journalisten beseffen dat ze niet almachtig zijn, repliceert Boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche, die van vooraf aan het belang van landbouw probeert duidelijk te maken. De spanning tussen landbouw en natuur vindt volgens Vanthemsche zijn oorsprong in de pasmunt die landbouw(grond) is bij ontwikkelingen zoals de haven van Antwerpen, of in de realisatie van Europese natuurdoelen. “Maar als er iets een diepgewortelde afkeer van de doorsnee landbouwer voor natuur stimuleert, dan is het een opiniestuk zoals Draulans het schreef.”

Bij de start van het Belgische wielerseizoen parkeerden boeren uit de Vlaamse Ardennen hun tractor langs de kant van de weg om media-aandacht te vragen voor de impact van de natuurdoelstellingen op hun bedrijven. Ze stuurden een persbericht uit, dat onderschreven werd door de twee grote landbouworganisaties in Vlaanderen. De kloeke taal die daarin gebruikt werd – van “extreme groene jongens met oogkleppen” tot “een destructieve campagne van de groene beweging die diep geïnfiltreerd zit in het beleid” – gebruikte Draulans in zijn opiniestuk tegen Boerenbond.

Hoewel hij begrip kan opbrengen voor de onrust van de getroffen boerengezinnen, is de Knack-journalist hard voor de sector in het algemeen: “Een sector die decennialang zo goed als ongehinderd een oorlog tegen onze natuur kon voeren, kan nu niet ineens de schuld voor een maatschappelijke catastrofe in de schoenen schuiven van mensen die net begaan zijn met het leefbaar houden van hun omgeving, leefbaar voor iedereen, niet alleen voor de boeren.” Draulans erkent enerzijds dat voor correcte vergoedingen voor de getroffen bedrijven iets te zeggen valt, maar merkt anderzijds op dat je zo het gegeven introduceert dat “de vervuiler” geld krijgt.

Landbouw beïnvloedt zijn leefomgeving, zo schrijft Draulans, maar landbouw beïnvloedt volgens Piet Vanthemsche ook een samenleving. De voorzitter van Boerenbond verklaart zich nader: “Landbouw laat toe dat er in een maatschappij ruimte is voor andere dingen zoals economie, onderwijs, cultuur, zorg, … Waar geen of onvoldoende voedsel op de markt komt, zijn mensen vooral bezig met hun eigen voedselvoorziening. Kijk maar naar de vele Afrikaanse regio’s waar soms tot 80 procent van de bevolking op het land actief is.”

Landbouw creëert ruimte voor economische maar ook niet-economische bedrijvigheid. Landbouw creëert welvaart. Landbouw creëert ook open ruimte. Wie denkt dat elke ‘weekendbeleving’, zoals Draulans het zo mooi formuleert, plaatsvindt in natuurgebied, heeft het mis volgens Vanthemsche. “De meeste fiets- en wandelroutes kronkelen door agrarisch gebied, tussen akkers en weiden. Mensen ervaren en omschrijven dat als ‘natuur’ maar het is een landschap dat gecreëerd is, onderhouden en toegankelijk gemaakt wordt door de landbouwers. Landbouw is dus niet alleen voeding, landbouw is ook plattelandsbeleving.”

Draulans heeft het in zijn artikel over de “diepgewortelde afkeer van de doorsnee landbouwer voor belangrijke natuurwaarden”. Dat rijmt volgens Vanthemsche niet met de beheerovereenkomsten die op meer dan tien procent van het Vlaamse landbouwareaal natuurwaarden creëren. Hetzelfde doen boeren in de meer dan 25 beheergroepen die Vlaanderen telt. Boeren koesteren hun zwaluwnesten, gebruiken minder, gerichter en betere gewasbeschermingsmiddelen, ….

“Toch bestaat er ook spanning tussen landbouw en natuur”, erkent de voorzitter van Boerenbond. “Het feit dat landbouw al te vaak de pasmunt is bij ontwikkelingen als de haven van Antwerpen, de Noord-Zuid verbinding in Limburg, of de realisatie van Europese natuurdoelen zorgt binnen de landbouwsector voor wrevel ten opzichte van natuur. Maar als iets een diepgewortelde afkeer stimuleert, dan is het een opiniestuk zoals Draulans het schreef onder de titel 'Wanneer gaan de boeren beseffen dat ze niet langer almachtig zijn?'” Hij spreekt over de decennialange oorlog tussen landbouw en natuur, constateert Vanthemsche, maar maakt er met zijn opiniestuk op slag de honderdjarige oorlog van.

Vanthemsche: “Wat de instandhoudingsdoelstellingen betreft, erkent de landbouwsector de rol die hij speelt op vlak van de nitraatneerslag. Ook erkent Boerenbond de gevolgen op de ontwikkeling van nabijgelegen natuurgebieden. Was het trouwens Boerenbond niet die de studie liet uitvoeren en betalen die de invloed van de sector op natuur in kaart bracht? Maar wie de beschuldigende vinger enkel uitsteekt naar de veehouderij verzwijgt een groot deel van het verhaal. Ook al zou alle veehouderij uit Vlaanderen verdwijnen, de druk op het milieu zou niet verdwenen zijn. Ook mobiliteit en industrie spelen een belangrijke rol. Ik vraag me af wanneer de eerste fabriek zal moeten sluiten en koning auto aan banden wordt gelegd. Alle gevolgen op rekening van de landbouw schrijven, is incorrect. Individuele familiale veehouderijen de volle rekening laten betalen, is onaanvaardbaar.”

Mensen eten, dat is van alle tijden. Ondanks het feit dat Draulans zegt dat voedsel tegenwoordig uit supermarkten komt, helpt Vanthemsche hem er graag aan herinneren dat voedsel van de landbouw komt. “Tenzij Draulans terug naar het tijdperk van pluk, jacht en visvangst wil. Maar dan gaan we terug naar af, terug naar een samenleving waarin de hoofdbekommernis van elke burger voedselinzameling is. Daar is ook geen plaats voor opiniërende journalisten.”

Op het einde van zijn opiniestuk spreekt Vanthemsche verzoenende taal: “De uitdaging moet zijn om verder in te zetten op het verduurzamen van de maatschappij, ook van de land- en tuinbouw. Niet ten koste van natuur, maar samen met natuur, wel wetende dat het paradijs nooit zal bestaan. Ik stel me wel steeds vaker de vraag of anderen dezelfde instelling hebben: niet ten koste van landbouw, maar samen met de landbouw.”

Lees de opiniestukken van Draulans en Vanthemsche op Knack.be.