"Liberale visie op voeding zet boer in zwakke positie"

Naar aanleiding van de aanhoudende malaise in de varkenssector verdiepten De Standaard-journalistes Inge Ghijs en Dorien Knockaert zich in de oorzaken en mogelijke oplossingen voor die crisis. Hun conclusie: zolang we ook voor voedsel in een liberale logica blijven denken, is het probleem onoplosbaar. Die liberale visie zorgt ervoor dat varkensvlees goedkoop blijft. Of de Vlaamse varkensstapel nu krimpt of niet. “Dat is goed nieuws voor de consument, maar slecht nieuws voor de varkensboer”, klinkt het in De Standaard.

Hoewel er nog altijd varkensboeren zijn die hun brood verdienen, is het netto bedrijfsresultaat van de varkenshouderij al sinds 2007 negatief. De lage prijzen voor varkensvlees doen de boeren de das om. Zo zou het vierde kwartaal van 2014 volgens de eerste prognoses het slechtste ooit zijn. Per varken wordt het verlies op 12 à 13 euro geraamd. Een gemiddeld varkensbedrijf telt zo’n 1.700 varkens.

Landbouworganisatie ABS pleit al een tijdje voor het beperken van het slachtgewicht en spreekt zich in de krant nu ook uit voor een beperking van de varkensstapel. “Wij zijn ervan overtuigd dat er in Vlaanderen geen ruimte is om meer varkens te produceren. Een uitbreiding van de varkensstapel, zelfs op voorwaarde dat er aan mestverwerking wordt gedaan, is onverantwoord”, zegt voorzitter Hendrik Vandamme in De Standaard.

Boerenbond is het daar niet mee eens. “Bij een lagere productie in Vlaanderen, zal de productie elders stijgen en blijven de prijzen dus laag. Minder produceren moet je Europees afspreken”, beweert Bert Bohnen. Volgens hem is het gebrek aan markttransparantie één van de boosdoeners. “Europa zegt dat we te veel produceren, maar dan moet het ons wel de middelen geven om de productie correcter te kunnen inschatten. Ik pleit voor een verfijnder systeem om beter zicht te krijgen op de Europese productiecijfers zodat we het aanbod maanden vooraf kunnen inschatten. Een varken kweken duurt immers tien maanden”, aldus Bohnen.

Volgens Joris Coenen van het Belgian Meat Office is Vlaanderen inzake productiviteit de top in de wereld. “Maar kosten voor mestverwerking en dierenwelzijn, het feit dat boeren in Europa geen ggo-voeder mogen gebruiken en de hoge loonkosten doen ons de das om.” UGent-professor Xavier Gellynck ziet dan weer in de vermarkting van het vlees een probleem. “De prijs die wij per 100 kilo vlees krijgen, ligt een pak lager dan wat de Fransen of de Nederlanders krijgen: 210 euro, tegenover 366 en 293 euro. Dat komt omdat wij vooral karkassen van varkens uitvoeren, terwijl dat nu net iets is waarmee je weinig waarde toevoegt aan het basisproduct.”

Hij is ervan overtuigd dat er ook iets schort aan de marktkennis van de Vlamingen. “Wij exporteren massaal naar Duitsland, maar daar hebben ze een zelfvoorzieningsgraad van 115 procent. Maar wat doen de Duitsers? Zij exporteren ons varkensvlees. Dat komt omdat Vlamingen te weinig inzetten op specifieke marktkennis om precies die klanten te bedienen”, gooit Gellynck de spreekwoordelijke knuppel in het hoenderhok, of in dit geval in het varkenshok.

Naast het probleem van de lage prijzen betekent een grote veestapel volgens de journalistes ook een belasting voor het milieu. De varkenskweek is voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de grote uitstoot van ammoniak, broeikasgassen, fijn stof, nitraat en fosfaat en dat leidt tot verzuring van lucht, water en bodem, schrijven ze. Ze wijzen er wel op dat door de verplichting om mest te verwerken, door de bouw van emissiearme stallen en door de lagere stikstofinhoud van veevoeder de milieudruk erg daalde.

Tussen 2000 en 2008 zorgde toenmalig minister van Leefmilieu Vera Dua (Agalev) voor een warme sanering: boeren kregen subsidies om het aantal varkens te verminderen. Later nam de varkensstapel evenwel weer toe en dus ook de milieudruk. Zou, met het oog op het nieuwe mestactieplan waarover momenteel onderhandeld wordt, een nieuwe warme sanering een optie zijn? “Om de sociale problemen op te lossen, is dat de beste manier”, zegt Stef Aerts, landbouwethicus van hogeschool Odisee in Sint-Niklaas. “Aan boeren die al jaren met verlies worden, zou je moeten kunnen zeggen: stop in plaats van al je spaarcenten op te eten. Maar zoiets is een politieke beslissing.”

Maar of deze beslissing ook de overblijvende boeren zal helpen, daar is Aerts niet van overtuigd. “Het zal aan de prijs van varkensvlees niets veranderen. En prijsafspraken tussen boeren, verwerkers en de retail zijn verboden, want dat gaat in tegen de vrije markt. Het is dus een oplosbaar probleem zolang men voeding blijft behandelen als andere consumptieartikelen. Die liberale logica zorgt dat de wet van de sterkste blijft gelden en de boer is niet de sterkste.”