Importheffing en kartelvorming maken kunstmest duur

Kunstmest is buitensporig duur in Europa. Het Amerikaanse onderzoeksinstituut IFPRI legde niet alleen de hoge kostprijs bloot van importheffingen op stikstof- en fosfaatmeststoffen maar vond ook aanwijzingen voor prijsafspraken op de sterk geconcentreerde meststoffenmarkt in West-Europa. Door het gebrek aan concurrentie is de prijs van kunstmest tussen 1970 en 2002 met 123 procent gestegen, waar ze in andere delen van de wereld zoals Brazilië met 65 procent is gedaald. Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van de Irish Farmers' Association (IFA). Bij de huidige, lage prijzen voor landbouwproducten zijn de Ieren de overdreven hoge kosten voor inputs meer dan beu. IFA verlangt van de Europese Commissie dat er een onderzoek wordt ingesteld. De Europese landbouwkoepel Copa-Cogeca schaart zich achter die vraag.

In opdracht van de Ierse landbouworganisatie IFA onderzocht het in Washington gevestigde International Food Policy Research Institute (IFPRI) de Europese meststoffenmarkt. De resultaten zijn van die aard dat IFA zich gesterkt weet in het vermoeden dat de prijs van kunstmest in Europa kunstmatig hoog is. Tussen 1970 en 2002 werd kunstmest in de West-Europese landen voortdurend duurder (+123%) terwijl boeren elders ter wereld genoten van prijsdalingen. IFPRI geeft Brazilië als voorbeeld omdat kunstmest daar 65 procent goedkoper werd in dezelfde periode. Een grotere concentratie op de meststoffenmarkt blijkt hand in hand te gaan met hogere prijzen, terwijl diezelfde meststoffen goedkoper zijn wanneer boeren kunnen kiezen uit een groter aantal toeleveranciers.

Dat is meteen de meest opmerkelijke conclusie uit het IFPRI-rapport, namelijk het vermoeden van kartelvorming en prijsafspraken in de toelevering van meststoffen. Tweede vaststelling is dat importheffingen kunstmest nodeloos duur maken. Voor stikstof- en fosfaatmeststoffen geldt een importtarief van 6,5 procent. Voor kalium geldt geen importtarief. Een volledig vrije handel zou meststoffen gemiddeld 5,3 procent goedkoper maken voor Europese landbouwers. De prijsdalingen variëren van twee procent voor fosfaatmeststoffen tot maximaal 5,9 procent voor samengestelde N-P-K-meststoffen. IFPRI voorspelt dat de lagere prijzen voor een beperkte stijging van het kunstmestgebruik zou leiden: 1,3 procent meer kalium en fosfaat en 0,4 procent meer stikstof.

Het wegvallen van de importheffingen zou de landbouwers 920 miljoen euro uitsparen aan goedkopere kunstmest. Maar er zijn ook verliezers, namelijk de meststoffenfabrikanten op Europese bodem (-123 miljoen euro) en de Europese Unie die inkomsten misloopt (-315 miljoen euro). Hiermee rekening houdend raamt IFPRI de netto winst op 481 miljoen euro. Komt daar nog bij dat de toegevoegde waarde (+0,7%) en de tewerkstelling in de agrovoedingsindustrie zou toenemen. Meer dan 17.000 nieuwe jobs noemt IFPRI een voorzichtige inschatting.

De opdrachtgever voor de studie, de Irisch Farmers' Association, vestigt de aandacht van de Europese Commissie op de bevindingen van IFPRI. Nationaal voorzitter Jer Bergin vraagt de Commissie om een afschaffing van de importheffingen “die er alleen toe dienen de meststoffenfabrikanten te beschermen op de kap van landbouwers”. Vanwege de sterke indicaties voor prijsafspraken dringt Bergin aan op een onderzoek.

De Europese boerenkoepel Copa-Cogeca steunt IFA daarin. Secretaris-generaal Pekka Pesonen stuurde een brief naar de Europese commissarissen Malmström (handel) en Hogan (landbouw). Aan Malmström vraagt Pesonen om open grenzen voor kunstmest mee te nemen in het vrijhandelsverdrag met de Verenigde Staten. Kunstmest maakt volgens hem een aanzienlijk deel uit van de teeltkosten voor akkerbouw- en voedergewassen. De topman van Copa-Cogeca begrijpt niet waarom de goedkope aardolieprijs niet terug te zien is in de prijs van minerale meststoffen. Daaruit volgt het voorstel om de meststoffenmarkt transparanter te maken door prijzen bij te houden via het marktinformatiesysteem AMIS.

Meer info: Irish Farmers' Association