Hoe zwaar weegt publieksraadpleging op landbouwbeleid?

Drie maanden lang mag iedereen zijn mening over het Europees landbouwbeleid kenbaar maken via een online enquête. Bij de aankondiging van de publieksraadpleging gaf EU-commissaris Phil Hogan reeds mee dat het gemeenschappelijk landbouwbeleid moderner en eenvoudiger moet en tezelfdertijd ook duurzamer. In de toekomst moet het meer kunnen doen aan bedreigingen zoals prijsvolatiliteit en de moeizame generatiewisseling. Als dat allemaal al zo duidelijk is, waarom is zo’n enquête dan nog nodig? De Europese Commissie verduidelijkt dat Hogan niet meer deed dan de bekommernissen herhalen die een grote groep aan stakeholders sinds de vorige beleidshervorming verwoord heeft. Dat neemt niet weg dat de bevraging andere uitdagingen naar voor kan schuiven.

Met een 30-tal meerkeuzevragen probeert de Europese Commissie de komende drie maanden veel input te verzamelen rond de hervorming van het gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). In eerste instantie gaan de Engels-, Frans- en Duitstalige versie van de vragenlijst online, de andere landstalen volgen tegen 8 februari. Loont het de moeite om tijd uit te trekken voor het invullen van de vragen? De Europese Commissie zou alvast niet liever willen dan dat zoveel mogelijk mensen dat doen. De oproep is niet enkel gericht aan landbouw- en andere belangenorganisaties die dagdagelijks met het beleid bezig zijn. Ook individuele boeren en burgers met interesse in de manier waarop hun voedsel geproduceerd wordt, mogen hun mening ventileren.

Hoe representatief is zo’n enquête? En wat als bepaalde belangengroepen over- of ondervertegenwoordigd zijn? De Commissie wil dat vermijden door veel ruchtbaarheid te geven aan de publieksraadpleging. Vooraleer je aan de ‘echte vragen’ toekomt, moet je als deelnemer aan de enquête je persoonlijke achtergrond toelichten. Zo houden de medewerkers van EU-commissaris Phil Hogan zicht op de ‘herkomst’ van de antwoorden. Heeft het eigenlijk wel zin om na te denken over een ambitieuze hervorming als je weet dat het EU-budget ernstig onder druk komt door de Brexit? Hogan ontwijkt die lastige vraag door te zeggen dat niet hij maar de lidstaten over het meerjarig financieel kader beslissen. Bij het bepalen van de beleidsdoelstellingen van de GLB-hervorming zal een budgetdaling niet op voorhand ingecalculeerd worden.

Het is nog maar van 2013 geleden dat er gedebatteerd werd over het Europees landbouwbeleid. Pas in 2015 ging het nieuwe GLB in voege en twee jaar later wordt er al opnieuw over een hervorming gesproken. Heeft de vorige dan gefaald? Volgens de Europese Commissie mag je dat zo niet zien. Sinds 2013 is er veel veranderd: de volatiliteit van landbouwmarkten is toegenomen, de Unie is nieuwe verbintenissen aangegaan op vlak van klimaat en duurzame ontwikkeling, enz. Bovendien was niemand tevreden met het eindresultaat van de vorige hervorming vanwege de complexiteit ervan. Vereenvoudigen is dus een must.

Bij de vorige hervorming is er al best veel ruimte gegeven aan de lidstaten om het Europese beleidskader naar best vermogen in te vullen rekening houdend met de eigen landbouw. Zou de nieuwe hervorming een volgende stap kunnen zijn richting een hernationalisering van het landbouwbeleid? Geen gemeenschappelijk landbouwbeleid lijkt alvast geen optie voor de Europese Commissie. Bij de evaluatie zal ‘geen GLB’ één van de scenario's zijn die beoordeeld wordt, maar dat is dan bedoeld om de meerwaarde van een gezamenlijk beleid te kunnen aantonen.

De Europese Commissie vertrekt niet van een wit blad bij het uittekenen van het landbouwbeleid, maar een aantal stakeholders dromen toch van een meer ingrijpende hervorming dan in 2013-2014. Ingrijpend wordt dan uitgelegd als het durven in vraag stellen van de twee pijlers van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Vooral de eerste pijler, inkomenssteun aan landbouw, heeft fervente voor- en tegenstanders. Wie hoopt op een radicale afschaffing zodat het geld op een andere manier besteed kan worden, lijkt bedrogen uit te komen. Eurocommissaris Phil Hogan zegt namelijk dat de inkomenssteun belangrijk is geweest voor het inkomen van landbouwers, zeker in crisistijd. Hij herinnert aan de moeilijke periode in de varkens- en melkveehouderij waarin boeren hun producten onder de kostprijs verkochten.

Op de vraag van een journaliste wat de EU in de toekomst wil bereiken met inkomenssteun (buffer tegen marktvolatiliteit, publieke diensten financieren, een sociaal beleid voeren, enz.) hakt Hogan nog geen knopen door. Landbouwbedrijven rechtstreeks subsidiëren, zorgt volgens de EU-commissaris voor het behoud van tewerkstelling in de landbouw, en bijgevolg ook voor landbouwers die publieke diensten kunnen leveren.