Hoe kwamen courgettes op de markt met residuen van pesticiden die sinds 1978 verboden zijn?

Na Aldi roept nu ook supermarktketen Colruyt courgettes terug, omdat die te veel heptachloor bevatten. Wie de courgettes gekocht heeft, wordt gevraagd om ze niet op te eten en terug te brengen naar de winkel. Het FAVV trof het residu aan. "We hebben 0,011 milligram heptachloor per kilogram courgettes gemeten, terwijl de norm op 0,010 milligram per kilogram ligt", verduidelijkt Hélène Bonte van het Federaal Voedselagentschap (FAVV).

Heptachloor is een insecticide dat werd gebruikt om termieten, mieren en andere insecten te doden, niet alleen in de landbouw, maar ook bij consumenten. Sinds 1978 is het gebruik ervan verboden in de Europese Unie.

Met de aangetroffen doses achten experts het gezondheidsrisico nihil. “De norm is geen gezondheidsnorm. De hoeveelheid werkzame stof (w.s.) uitgedrukt in 0,010 mg w.s./kg courgette is de rapporteringslimiet. Meet het labo minder, dan is het niet verplicht de waarde aan het voedselagentschap te rapporteren. De gezondheidsnorm voor heptachloor ligt hoger”, legt Pieter Spanoghe uit, professor aan de UGent.

De expert in gewasbescherming vervolgt: “Om een acuut probleem te krijgen, moeten we er meer dan 147 mg w.s./kg lichaamsgewicht van binnen krijgen. Dat is een factor van minimum 100.000 keer hoger dan de gemeten waarde.” Om aan deze limiet te komen, moet de consument grote volumes courgette eten en dat elke dag, en dan ook nog van het betreffende lot. “Het risico op enig gezondheidseffect voor wie ook in Vlaanderen schat ik aldus bijzonder laag in.”

Historische bodemverontreiniging is de voorbije jaren een heet hangijzer. Bekend is de recente discussie over PFAS-verontreiniging, die vooral terugkomt in industriële gebieden rond Antwerpen. “Daar zorgen de fluorbindingen dat deze moleculen langzaam afbreken en wordt hen de naam 'forever chemicals' aangekleefd”, aldus Spanoghe.

Afbraaktijd varieert sterk, maar stof kan decennia in grond blijven

In het geval van heptachloor is de afbraaktijd korter. Volgens VRT NWS bedraagt de halfwaardetijd 2 jaar. Het nieuwsmedium berekende dat hierdoor, 48 jaar na het verbod op heptachloor, nog 0,000006 procent van de stof aanwezig zou moeten zijn in de grond. “De afbraak verloopt in wetenschappelijke termen volgens ‘een eerste-orde’-verloop. Na het verdwijnen van de eerste helft duurt het nog veel langer voordat de tweede helft gehalveerd wordt, enzovoort”, verklaart Spanoghe het principe van halfwaardetijd.

De wetenschapper ondersteunt de berekening van VRT NWS niet. Volgens hem kan afbraak ook sterk variëren. “Als het pesticide zich dieper in de grond bevindt, zal de afbraak langzamer verlopen omdat er geen microbieel leven beschikbaar is voor de afbraak.”