Europese melkquota verdwijnen na ruim 30 jaar

Voor het eerst sinds 1984 kunnen de Belgische en andere Europese melkveehouders zoveel melk produceren als ze maar willen, meldt het nationale persagentschap Belga. Per 1 april wordt namelijk komaf gemaakt met de melkquota die een einde moesten maken aan de "boterbergen" en "melkplassen" van de jaren '70 en '80. Volgens de Belgische zuivelsector zullen de moeilijke marktomstandigheden de quota-uitstap de eerste zes maanden niet gemakkelijk maken, maar dienen zich daarna nieuwe kansen aan, zowel op het vlak van volume als van prijs. Terzake maakte een mooie reportage over het einde van een tijdperk voor de melkveehouderij.

De quota zijn onnodig geworden en werken zelfs contraproductief. Het regime weerhoudt de melkveehouders ervan in te spelen op de stijgende vraag, terwijl de grenzen openstaan en de uitvoersubsidies afgeschaft zijn. "In een dergelijk scenario hebben quota geen enkele zin meer", betoogt de Belgische Confederatie van de Zuivelindustrie (BCZ). De invoering van de quota in 1984 was bedoeld om de overschotten weg te werken zonder aan de vaste prijs van de producenten te raken, maar omdat de markt intussen niet meer afgeschermd is, is dat prijsverhogend effect weggevallen.

Sinds 2003 staat vast dat de quota op 1 april 2015 ophouden te bestaan. Om grote prijsschommelingen te vermijden en de melkboeren te laten wennen aan de nieuwe situatie, voorzagen de Europese beleidsmakers een "zachte landing", waarbij de quota geleidelijk opgetrokken werden. In 2014 werd ook een observatorium voor de zuivelmarkt in het leven geroepen om de marktsituatie te monitoren en de sector meer transparantie en betrouwbare data te kunnen bieden.

De Belgische melkveehouders hebben de quotaverhogingen steeds volledig benut, blijkt uit cijfers van BCZ. Zo stegen tussen 2006 en 2014 de melkleveringen in België met 18 procent. De investeringen in de zuivelindustrie liggen de jongste drie jaar 50 procent hoger dan in de jaren voordien. De productiecapaciteit werd uitgebreid en gemoderniseerd en het productassortiment is verbeterd. "De zuivelindustrie is klaar om de exportkansen die er komen te benutten", denkt BCZ-bestuurder Renaat Debergh. "Tevens wordt er nog een kleine groei op de Europese markt verwacht. Het wegvallen van de quota zal nieuwe zuurstof bieden aan de hele zuivelsector." Volgens experts zal de groei van het verbruik van zuivel op wereldvlak de komende tien jaar aanhouden, en dat met zo'n 2 à 3 procent per jaar. De groei doet zich vooral voor in Azië, Zuid-Amerika en Afrika.

Omdat de afzetprijzen van melk in 2014 stevig gedaald zijn en nog niet volledig verrekend zijn in de prijs aan de boer, verwacht BCZ dat de eerste zes maanden na het einde van de quota de marktomstandigheden moeilijk zullen blijven. "Een sterke stijging van de melkleveringen na 1 april 2015 is niet gewenst en zou de prille heropleving geen deugd doen. Maar de perspectieven op middellange en lange termijn blijven uitgesproken gunstig." Belangrijker dan de tijdelijke overgangsproblemen zijn de nieuwe kansen die geboden worden door de stijgende wereldvraag, zowel naar volume als naar prijs, zegt Debergh. Als de export goed loopt, zal de zuivelsector ook kunnen ontsnappen aan de onderhandelingsmacht van de grootwarenhuizen, luidt het. "Dan pas kunnen prijzen toenemen."

Terzake, het nieuws- en duidingsprogramma van Canvas, bracht dinsdagavond de betogende boeren van de European Milk Board in beeld maar ging ook langs op een Vlaams melkveebedrijf. Melkveehouder Bart De Koker uit Baardegem is niet helemaal gerust in de melkprijs in het postquotumtijdperk. "Overproductie heeft altijd een negatief effect op de prijs. De quota dienden net om de prijs een beetje stabiel te houden. Als het morgen wegvalt, vrees ik dat de prijs onder druk komt."

De European Milk Board voorspelt reeds een nieuwe zuivelcrisis, maar Boerenbondvoorzitter Piet Vanthemsche benadrukt dat de meeste melkveehouders het postquotumtijdperk zien zitten. Zo ook de jonge melkveehouder Lucas Van Dessel, die in het VRT-journaal de prognoses aanhaalt die een stijgende (mondiale) vraag naar melk en zuivelproducten in het vooruitzicht stellen. Of melk het witte goud wordt of melkveehouders zwarte sneeuw zullen zien, zal vooral de toekomst moeten uitwijzen.