EU trekt lessen uit één jaar oude paardenvleesschandaal

Ongeveer één jaar na het paardenvleesschandaal zet de Europese Commissie op een rij wat zij uit het voorval geleerd heeft en wat zij onderneemt tegen nieuwe gevallen van voedselfraude. Tevens dringt zij bij de lidstaten aan op een tweede reeks DNA-tests om te controleren of er geen paardenvlees is verwerkt in ander vlees. Vorig jaar bleek dat bij 4,6 procent van de meer dan 7.000 geteste vleesstalen het geval.

De fraude met paardenvlees dook voor het eerst op in januari 2013. Toen troffen voedingsinspecteurs in Ierland paardenvlees aan in kant-en-klare maaltijden van supermarktketen Tesco. Het schandaal verspreidde zich nadien over verschillende Europese landen. Een eerste reeks van meer dan 7.000 DNA-tests toonde aan dat er paardenvlees zat in 4,6 procent van de geteste vleesstalen. De hoogste waarden werden opgetekend in Frankrijk, Griekenland en Letland. Tegen eind juli wil de Commissie een nieuwe balans opmaken zodat zij de lidstaten verzoekt om bijkomende tests uit te voeren.

De DNA-stalen maken onderdeel uit van het actieplan dat de Europese commissaris voor Gezondheid, Tonio Borg, na het paardenvleesschandaal aankondigde. Met dat plan wou hij het hoofd bieden aan de tekortkomingen in het controlesysteem, die door de omvangrijke fraude met paardenvlees pijnlijk werden blootgelegd. De belangrijkste les die de Commissie naar eigen zeggen geleerd heeft, is dat fraudeurs misbruik maken van de zwakheden van een geglobaliseerde voedselketen.

Landsgrenzen waren van geen tel voor de fraudeurs met paardenvlees zodat de EU nu meer dan ooit overtuigd is van samenwerking tussen nationale controle-instanties. Het is bovendien de bedoeling dat politie en justitie vaker steun verlenen aan de nationale voedselagentschappen om fraudeurs te klissen. Indien nodig, zal ook de expertise van Europol ingezet worden om voedselfraude op te sporen. Verder trok de Commissie het wetgevend proces op gang dat moet leiden tot strengere straffen op voedselmisdrijven. In de toekomst zouden de boetes altijd hoger moeten liggen dan het economisch voordeel dat fraudeurs beogen met hun misdrijf.

Een Europees voedselfraudenetwerk, waarin zowel de Commissie als de lidstaten zetelen, neemt de coördinatie van die transnationale strijd tegen voedselfraude op zich. Momenteel wordt er gewerkt aan een online tool waarmee lidstaten snel informatie kunnen uitwisselen wanneer zij een vermoeden hebben van voedselfraude die aan hun grens niet stopt. RASFF, het snelle waarschuwingssysteem voor problemen met de veiligheid van voedsel of veevoeder, wordt daarbij als voorbeeld genomen.

Eventuele kritiek op het uitblijven van een verplichte herkomstettiketering voor vlees dat als ingrediënt gebruikt wordt, vindt de Europese Commissie onterecht. "Etikettering kan fraude niet voorkomen. In december hebben we daarover een rapport gepubliceerd, dat nu besproken wordt door de lidstaten en het Europees Parlement. De uitkomst van die besprekingen zal bepalen of, en zo ja, welke verdere stappen we ondernemen."

Om nieuwe problemen specifiek met paardenvlees te vermijden, moeten de lidstaten verslag uitbrengen van de maatregelen die zij nemen om aan de Europese verplichtingen inzake identificatie van paarden te voldoen. Finaal zouden de lidstaten de paspoorten van alle paarden op hun grondgebied moeten registreren in een nationale database.