"Doordacht ontbossen is best verdedigbaar"

Als het heide of bloemrijke graslanden kan redden, is ontbossing verdedigbaar. Dat zegt onderzoeker en bioloog Tobias Ceulemans (KU Leuven). Hij reageert daarmee op de guerrilla-boomplantactie in Averbode. Elke boom die we kappen lijkt in tijden van klimaatdoelstellingen een boom te veel, maar toch is heide en graslanden herstellen door bomen te rooien gewettigd, zo vindt Ceulemans. Het zijn landschappen die hier eeuwen bestaan hebben en een eigen soortenrijkdom hebben. Natuurpunt laat ondertussen weten dat de 800 geplante bomen opnieuw verwijderd zijn.

In de discussie rond ontbossing is enige nuance soms zoek. Dat zegt onderzoeker Tobias Ceulemans. “Het brede publiek vindt het lot van bestuivers zoals bijen en hommels belangrijk - dat blijkt toch uit het succes van bijenhotels”, aldus Ceulemans. “Dan moet er ook begrip voor zijn dat we hun leefgebied in stand houden, en dat zijn net bloemrijke graslanden, geen bossen”, zo klinkt het. Er moet meer bos bijkomen, zo benadrukt Ceulemans, maar dat moet doordacht en gericht gebeuren. 

Dat kan door waardevolle bossen met elkaar te verbinden of te omringen met bufferstroken. “Maar liever niet in andere belangrijke natuurgebieden”, aldus Ceulemans. “En dat dreigt nu te gebeuren. Ik bespeur bij het Agentschap voor Natuur en Bos en bij Natuurpunt al een terughoudendheid om nog veel te kappen op plaatsen waar dat gerechtvaardigd is om open gebieden te herstellen. Ze zijn bang voor negatieve reacties. Maar open stukken vol bomen planten, is geen goede zaak. Dan bots je op de paradox dat het bosbeleid de biodiversiteit in gevaar brengt.”

Vanwaar komt die paradox? “Vlaanderen kampt met een dichte bevolking en een traditioneel ondermaats ruimtelijk beleid”, klinkt het. “Intensieve landbouw en verkavelingen staan haaks op grote, aaneengesloten natuurgebieden. Alles moet hier op een beperkte oppervlakte gepropt worden. Tegelijk legt Europa ons forse natuurdoelstellingen op. Dat is een moeilijk evenwicht. Daar geraken we alleen met grote landinrichtingsprojecten van duizenden hectare.”

Ondertussen laat Natuurpunt weten dat het de 800 bomen die actievoerders onlangs op de grens tussen Herselt en Averbode illegaal geplant hadden, heeft verwijderd. De bomen zullen binnenkort - al dan niet allemaal samen - elders weer in de grond geplaatst worden, maar die locatie(s) moet(en) nog bepaald worden. De guerrilla-actie van de planters heeft verder geen ernstige schade toegebracht aan de site in kwestie, die bestemd is om heide en ven te worden, zo laat Natuurpunt weten.

Het acht hectare grote terrein naast het domein van de Merodebossen lijkt er al enkele jaren braak bij te liggen, maar volgens Natuurpunt kan het erg lang duren voor heide- en venvegetatie zich ten volle ontwikkelt. Een groep van een tiental actievoerders vindt het project echter mislukt en plantte er daarom eind december maar liefst 800 bomen in de hoop er een bos van te kunnen maken. Natuurpunt heeft de bomen nu weer weggehaald, onder meer omdat ze volgens de organisatie toch maar zouden afsterven aangezien het terrein er vaak onder water staat. De natuurorganisatie verzekert wel dat de bomen elders nuttig zullen worden gebruikt.