Dagen zonder vlees of met biovlees tijdens vasten?

Naar aanleiding van de actie ‘Dagen zonder vlees’ schreef een beleidsmedewerker van biolandbouworganisatie BioForum een opiniestuk. Daarin pleit zij onder de noemer agro-ecologie voor een duurzamere landbouw, waarin ook vlees zijn plaats heeft. Agro-ecologie werkt samen met het natuurlijk ecosysteem in plaats van het te bekampen. Maar het kan niet vegetarisch, zo legt Esmeralda Borgo uit, want dieren maken een essentieel deel uit van de kringloop van een divers agro-ecologisch landschap. De koe is nodig om gras te verteren en de kringloop te sluiten door mest te produceren die akkers vruchtbaar maakt.

Door alleen te focussen op de vleesetende consument, verliezen campagnes als ‘Dagen zonder vlees’ volgens Esmeralda Borgo van BioForum uit het oog dat ons hele landbouwsysteem moet veranderen. “Het debat over duurzame voedselpatronen wordt al te makkelijk verengd tot een debat over al dan niet vlees eten”, aldus Borgo. “Goed bedoeld, maar om echt duurzaam te consumeren is er een ruimere insteek nodig. Is het wel zinvol om alle heil te verwachten van een voedselpatroon gebaseerd op groenten en sojaburgers, zonder verder oog te hebben voor de manier waarop die geproduceerd worden? Niet alleen vlees heeft een te grote ecologische voetafdruk, ook voor groenten, fruit en andere landbouwproducten is dat het geval.”

In de gangbare landbouw zijn er volgens haar geen winnaars. “Niet het milieu, want dat krijgt energieverspillende transporten, pesticiden en kunstmeststoffen te verwerken. Niet de biodiversiteit, want op een monocultuurakker zijn wilde planten en dieren niet welkom. Bovendien zijn deze akkers gevoelig voor allerlei plagen en ziekten, juist omdat het monoculturen zijn. Niet de boer, want hij moet hoge risico’s nemen en krijgt daarvoor een stuk minder betaald dan een gemiddelde loontrekkende. En niet de consument, want een door winst gestuurde internationale voedselmarkt is nefast voor de voedselkwaliteit en leidt te pas en te onpas tot voedselschandalen.”

Op de vraag hoe het dan wel moet, verwijst ze naar het IAASTD-rapport ‘Agriculture at a Crossroads’ dat agro-ecologie als de landbouw van de toekomst bestempelde. Meer dan 400 wetenschappers wereldwijd concludeerden dat vooral kleinschalige landbouwsystemen een cruciale rol zullen spelen in de voedselvoorziening van een steeds grotere wereldbevolking. Borgo verduidelijkt het begrip agro-ecologie: “Dit type landbouw werkt samen met het natuurlijk ecosysteem in plaats van het te bekampen. Het gaat uit van kortere voedselketens en gesloten kringlopen en maakt efficiënt gebruik van nutriënten, water en energie. Agro-ecologie houdt rekening met de beperkte ecologische draagkracht van de omgeving. Gewassen en dieren zijn zo beter bestand tegen ziekten, plagen of extreme klimaatomstandigheden.”

Agro-ecologie staat daarentegen niet voor ‘volledig plantaardig’. Borgo legt uit waarom niet: “Dieren maken een essentieel deel uit van de kringloop van een divers agro-ecologisch landschap. Van nature eet een koe geen maïs of soja uit Brazilië, maar gras. Handig, want mensen kunnen geen gras verteren. De mest van de koe maakt het grasland en de akkers vruchtbaar. Het bodemleven verwerkt de mest, waarna gewassen de voedingsstoffen opnemen. Zo worden kringlopen gesloten. Zelfs bij ons zijn er heel wat gronden die landbouwkundig enkel gevaloriseerd kunnen worden als graasgronden, zoals valleigebieden en natuurreservaten. Niet voor niets zet de natuurbeweging vaak vee in voor het beheer van hun natuur.”

Wie op een “zinvolle en hedendaagse manier” wil vasten, krijgt van de beleidsmedewerker van BioForum de tip om in zijn voedingsaankopen voor bio, lokaal en seizoensgebonden te kiezen. “En ja, eet gerust wat minder vlees. Minder maar beter.”